မိတ္ဆက္အမွာ
ဒုတိယကမၻာ့စစ္အၿပီးမွာ ႏုိင္ငံေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ အဂၤလိပ္ဆီက လြတ္လပ္ေရးကုိ သူေတာင္းစားမ်က္ႏွာနဲ႔ယူခဲ့ၾကရတာမ်ားပါတယ္၊ တခ်ိဳ႕ႏုိင္ငံေတြဆုိရင္ လြတ္လပ္ေရးရၿပီးသည့္တုိင္ေအာင္၊ ဓနသဟာယဆုိတဲ့ သူေတာင္းစားခြက္နဲ ့တံဆိပ္ကုိ ဆက္လက္ကုိင္ခုိင္းထားခဲ့ပါတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံဟာ သူေတာင္းစားမ်က္ႏွာနဲ႔ လြတ္လပ္ေရးယူခဲ့ရေပမဲ့၊ သူတုိ႔ ကုိင္ခုိင္းထားခဲ့တဲ့ သူေတာင္းစားခြက္နဲ႔ တံဆိပ္ကုိ ပထမဆုံးလႊင့္ပစ္ခဲ့တဲ့ ႏုိင္ငံေတြမွာ ပါ၀င္ပါတယ္၊ အေမရိကန္နဲ႔ အေနာက္အုပ္စုဟာ ကမၻာစစ္ႀကီးႏွစ္ခုကုိ မဟာမိတ္အုပ္စု နာမည္ခံၿပီး ေအာင္ျမင္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ သူတုိ႔ရဲ႕ကမၻာစိုး၀ါဒဟာ ကြန္ျမဴနစ္ေတြရဲ့ အာခံမႈေၾကာင့္ အခုိက္္အတန္ ့အားျဖင့္ ငုပ္လွ်ဳိးေနတာသာျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၉၀ ျပည့္ႏွစ္မွာ ကြန္ျမဴနစ္ အရွိန္အ၀ါ ပ်က္ျပားသလုိျဖစ္ခဲ့ရာက သူတုိ႔ရဲ ့ကုိိလုိနီတျဖစ္လဲမူ၀ါဒကုိ ဆက္လက္အသက္၀င္ဖို႔ႀကိဳးစားလာခဲ့ပါတယ္၊ ဒီၾကားထဲ မူဆလင္မ ထမိန္နဲ႔ၿငိမ္းၿပီး၊ ေကာင္းကင္ဘုံဆန္တဲ့ အာခံ၊ စိန္ေခၚမႈတမ်ဳိးကုိ ရင္ဆုိင္လာခဲ့ရပါတယ္။ ဒီကိစၥကုိ မူဆလင္သခၤ်ဳိင္းေတြ၊ စ်ာပနႀကီးေတြ တစ္ခုၿပီး တစ္ခုေဖာ္ထုတ္ၿပီး ေျဖရွင္းေနခဲ့ပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာ သူတုိ႔အေနာက္အုပ္စု၀င္ေတြ တခ်ိန္က ဗ်ာဒိတ္ေပးၿပီးသား တရုတ္နဂါးဟာ အေမာက္တေထာင္ေထာင္နဲ႔လူးလြန္ ့လာေနပါတယ္။ ဗမာျပည္လြတ္လပ္ေရးရၿပီး မၾကာခင္မွာပဲ အဂၤလိပ္ေတြ ကေ၀အတတ္နဲ႔ အင္းျမွဳပ္ထားခဲ့လုိ႔ ျပည္ေထာင္စုအစုိးရဟာ ရန္ကုန္အစုိးရဘ၀ကုိ က်ေရာက္ခဲ့ရပါတယ္။ ရန္ကုန္အစုိးရဘ၀ကေန ကုိယ့္ဒူးကုိယ္ခြ်န္ၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံအစုိးရအျဖစ္ ရုန္းထႏိုင္ခဲ့တာေၾကာင့္ ဒုတိယအေလာင္းဘုရား ေအာင္ေဇယ် ကယ္တင္မႈမ်ဳိးျဖစ္ကာ သူေတာင္းစားအေငြ႔အသက္လုံး၀ ကင္းရွင္းသြားၿပီးလို႔ ျပည္သူတရပ္လုံး ႀကိတ္မွိတ္ေက်နပ္ခဲ့ၾကရပါတယ္၊ ဒီေနရာမွာ ဆရာဦးေရႊေအာင္ ျပဳစုတဲ့ (ဗုဒၶသုိ႔မဟုတ္ ေလာကသားတုိ႔ရဲ႔ အႏွဳိင္းမဲ့ေက်းဇူးရွင္) စာအုပ္ပါ စာသားတခုကုိ အရပ္သားစကားနဲ႔ ေဒ့ဒုိးေဖာက္သယ္ခ်ရမယ္ဆုိရင္ ကမၻာမွာ မိမိႏွာေခါင္းနဲ႔ အသက္ရွဴရအဆင္မေျပတာဟာ ျမန္မာလူမ်ဳိးတမ်ဳိးလည္း အပါအ၀င္ျဖစ္တယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္၊
ဗကပေတြ ကြန္ျမဴနစ္ႏွာေခါင္းနဲ႔ အသက္ရွဴဖုိ႔ႀကိဳးစားရာက ေလးဖက္ေထာက္သြားခဲ့ပါတယ္၊ ဖဆပလေတြ အရင္းရွင္ ဒီမုိႏွာေခါင္းနဲ႔ အသက္ရွဴဖုိ ့ ႀကိဳးစားရာက လန္က်သြားခဲ့ပါတယ္၊ မဆလေတြ ျမန္မာနည္း ျမန္မာ့ဟန္ ဆုိရွယ္လစ္ႏွာေခါင္းနဲ႔အသက္ရွဴဖုိ ့ႀကိဳးစားရာက တတုိင္းျပည္လုံး မြဲျပာက်သြားခဲ့ပါတယ္၊ မဆလတပည့္ န၀တေတြက တရားအားထုတ္ (တရုတ္အားကုိး) လုပ္ၿပီး အာနာပါနာလုပ္ရာက ဠင္းဒပါးနီ၊ ပါးညဳိေတြ အုတ္ေအာ္ေသာင္းနင္းနဲ႔ ဗရုတ္သုကၡျဖစ္လာခဲ့ရပါတယ္။ စတုရန္းမုိင္ ႏွစ္သိန္းေျခာက္ေသာင္းနဲ႔ လူဦးေရသန္းငါးဆယ္ေက်ာ္သာရွိတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ အဂၤလိပ္ေတြမစားရတဲ့အမဲ သဲနဲ႔ပက္သလုိ ေရးသားေျပာဆုိေလ့ရွိတဲ့ - က်ိန္စာသင့္တဲ့ျပည္ေထာင္စု လုိ႔ပဲဆုိရေတာ့မလား၊ စာေရးသူက ထုိသုိ႔မျမင္ပဲ ဤသို႔ျမင္တဲ့ အျမင္ကုိ စာဖတ္သူေတြကုိယ္တိုင္လည္း ေစာေၾကာဆင္ျခင္ သုံးသပ္ၾကည့္ႏုိင္ဖုိ႔ ဒီစာတမ္းကုိ မွ်ေ၀လုိက္တာျဖစ္ပါတယ္၊
ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ဆက္သြယ္ေရး ေအာ္ပေရတာလုပ္ငန္း လုပ္ကိုင္ဖို႔ ေရြးခ်ယ္ခံထားရသည့္ Qatar အေျခစိုက္ Ooredoo ကုမၸဏီႏွင့္ Telenor Mobile Communication.ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ဆက္သြယ္ေရး ေအာ္ပေရတာလုပ္ငန္း လုပ္ကိုင္ဖို႔ ေရြးခ်ယ္ခံထားရသည့္ Qatar အေျခစိုက္ Ooredoo ကုမၸဏီႏွင့္ Telenor Mobile Communication.
ရြာသား (စာေရးႀကီးဆိပ္)
The Red cheek vultures with Foul facade Rise again in Burma
မေကာင္းတဲ့မ်က္ႏွာဖုံးႏွင့္ ဠင္း(လင္း)ဒပါးနီေတြ ဗမာျပည္ကို ျပန္လာၿပီ
၁၉၇၀ ျပည့္ ၀န္းက်င္က အေမရိကန္နဲ႔ အေနာက္အုပ္စုႏုိင္ငံတခ်ဳိ႕ဟာ ဗီယက္နမ္စစ္ပြဲကုိ ေသြးရူးေသြးတန္းနဲ႔ တုိက္ခုိက္ေနခဲ့ပါတယ္။ ကိုလိုနီနယ္တခုရဲ႕ ဆုိးက်ဳိးေနာက္ခံေၾကာင့္ စစ္ဒဏ္ခံရသူ က်ဴးေက်ာ္ခံရသူ ဗီယက္နာမ္ေတြကို ဗမာစာေရးဆရာေတြ ထပ္တူထပ္မွ်နက္ရႈိင္းစြာ ခံစားရင္း ေရးဖြဲ႔ခဲ့ၾကတဲ့ ၀တၱဳ၊ ေဆာင္းပါး၊ ကဗ်ာ ႏွင့္ ဘာသာျပန္ေတြဟာ ဆုိင္တုိင္းလိုလိုမွာ ေရာင္းမေလာက္ေအာင္ သြက္ေနခဲ့ပါတယ္၊ အဲဒီစာေပေတြထဲမွာ အေမရိကန္နဲ႔ ေနာက္လိုက္ေတြကုိ 'ယန္ကီးလို႔ တမ်ဳိး၊ လင္းဒပါးနီ' လုိ႔ တဖုံ၊ လိပ္ကန္သစ္' လို႔ တသြယ္ရႈတ္ခ် ေရးသားခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ စီအုိင္ေအ ေထာက္လွမ္းေရးအဖြဲ႔ကုိလည္း ငပြႀကီးလို႔တမ်ဳိး၊ ငရႈပ္လို႔တဖုံ အမ်ဳိးမ်ဳိး အဖုံဖုံ ေခၚဆုိ သမုတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ထို႔ထက္အေစာႀကီး လြတ္လပ္ေရး အႀကိဳ လႈပ္ရွားမႈကာလကဗမာမ်ဳိးခ်စ္ေတြက အဂၤလိပ္ကို 'ငရဲေခြးႀကီး'ဆုိၿပီး ရည္ညႊန္းေရးသားခဲ့ဖူးပါတယ္။ သခင္ကုိယ္ေတာ္မႈိင္းကလည္း အဂၤလိပ္ကို ေမ်ာက္လို႔ ယုိးစြပ္ၿပီး 'ေမ်ာက္ဋိကာ' ကုိပါ ေရးဖြဲ႔ခဲ့ပါတယ္။ ကမၻာသမိုင္းမွာ အထူးသျဖင့္ ဗုဒၶ<ဘာသာ၀င္ ႏုိင္ငံေတြအတြက္ ဘယ္တုန္းကမွ လာျခင္းေကာင္းစြာနဲ႔ မလာခဲ့ဖူးတဲ့ အဆုိပါ။ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ေစ်းကြက္နဲ႔ ဘာသာေရးကို အေၾကာင္းျပဳၿပီး နယ္သစ္ရွာထြက္ခဲ့ၾကရာက ဗမာျပည္နဲ႔ အေၾကာင္းပါခဲ့ရတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ၁၉၉၀ ခုႏွစ္က ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီး ဂၽြန္ေပါလ္ (၂) က ကမၻာႀကီးဟာ စၾကာ၀ဠာရဲ႕ ဗဟိုခ်က္မျဖစ္ၿပီး၊ ေနဟာ ကမၻာႀကီးကုိ လွည့္ပတ္ေနတယ္ ဆုိတဲ့ အဆုိဟာ ခရိယန္ေက်ာင္းေတာ္ဖက္က မွားယြင္းေသာအဆုိသာ ျဖစ္ေၾကာင္း ၀န္ခံခဲ့ပါတယ္။ အလားတူပဲ ၁၁၀၀ ခုႏွစ္ေလာက္က မူဆလင္ေတြႏွင့္ ျဖစ္ပြါးခဲ့တဲ့ ခရူးဆိတ္ စစ္ပြဲေတြမွာ ခရစ္ယန္ေတြ ရႈံရင္းနဲ႔ ဥေရာပတုိက္ဟာ ကမၻာႀကီးရဲ႕ အစိတ္အပုိင္း တစ္ခုသာ ျဖစ္ေၾကာင္း သိရွိလာခဲ့ၾကပါတယ္၊ သူတုိ႔ဟာ ခရူးဆိတ္ စစ္ပြဲမွာ ရႈံးနိမ့္ခဲ့ေပမဲ့ နယ္ေျမသစ္ အေၾကာင္းနဲ႔ စူးစမ္းလုိစိတ္ အျမတ္ရခဲ့တယ္လို႔ သူတုိ႔ သမုိင္းမွာ မွတ္တမ္းတင္ထားပါတယ္။ အလယ္ေခတ္ ကုန္ဆုံးခ်ိန္ေလာက္မွာ ဘူးလုိ႔ ေခၚတဲ႔ ေစ်းၿမိဳ႕ကေလးေတြ စည္ကားလာခဲ့ပါတယ္၊ ဘူးၿမဳိ႔မွာ ေရာင္း၀ယ္ရင္း ခ်မ္းသာတဲ့လူကုိ ဘူဇြာလို႔ ေခၚၿပီး၊ လူ႔လိုအပ္ခ်က္ေတြကုိ အသြင္တမ်ဳိးနဲ႔ ၀န္ေဆာင္ေပးရင္း အျမတ္ရတဲ့ နည္းကို ဘူဇြာတုိ႔ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ လုပ္ကိုင္လာခဲ့ၾကပါတယ္။ 'ယမ္း'ကုိေတြ႔ရွိၿပီး တီထြင္လာႏုိင္တဲ့အခါ ဘူဇြာတုိ႔ရဲ႔ နယ္ေျမတုိးခ်ဲ႕ ေရာင္း၀ယ္ေဖာက္ကားလိုစိတ္ဟာ အဆမတန္ ေမာက္တက္လာခဲ့ပါတယ္။ ယမ္းနဲ႔ျပဳလုပ္ထားတဲ့ လက္နက္ေတြကုိ အားကိုးၿပီး နယ္ေျမသစ္ေတြကို လႊမ္းမိုးရႈပ္ကုိင္ဖုိ႔ ႀကံစည္လာခဲ့ၾကပါတယ္။ အမွန္က ဘူဇြာတုိ႔ရဲ႕ ၀သီဟာ စစ္တုိက္ဖုိ႔မဟုတ္ပါဘူး၊ ေရာင္းမယ္၊ ၀ယ္မယ္၊ ၀ယ္ၿပီး ျပန္ေရာင္းမယ္ဆုိတဲ့ ေကာင္းေရာင္းေကာင္း၀ယ္ ကိစၥသာျဖစ္ပါတယ္။ သို႔ေသာ္ သူတုိ႔လက္ထဲမွာ ယမ္းနဲ႔လုပ္ထားတဲ့ လက္နက္တမ်ဳိးနဲ႔ ႀကံႀကံဖန္ဖန္လုပ္ထားတဲ့ သမၼာက်မ္းစာအုပ္ပါရွိလာတာေၾကာင့္ နယ္ေျမသစ္မွာ ဘယ္သူေသေသ ငေတမာ ၿပီးေရာဆုိတဲ့ အတင္း အဓမၼေရာင္း၀ယ္ေရးစံနစ္ဆီသို႔ လြဲမွားစြာ ဦးတည္သြားခဲ့ပါတယ္၊
အဲဒီရာစုႏွစ္ေတြက ယဥ္ေက်းမႈျမင့္မားတဲ့ အေရွးတုိင္းႏုိင္ငံတခ်ဳိ႔ ဥပမာ - တရုတ္နဲ႔ အေရွ႕တိုင္း ႏုိင္ငံတခ်ဳိ႕မွာ ကုန္ေရာင္းကုန္၀ယ္အလုပ္ကုိ လူအနိမ့္စားေတြသာ လုပ္တဲ့အလုပ္လို႔ သေဘာထားခဲ့ၾကပါတယ္။ ယမ္းကုိ ေတြ႔ရွိတာ တရုတ္က သူတုိ႔ထက္ ပုိေစာပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ တရုတ္ဟာ ယမ္းကုိ လူသတ္လက္နက္ လုပ္ဖုိ႔ စိတ္မကူးဘဲ တေစၦသရဲေတြကုိ ေမာင္းထုတ္ဖုိ႔ေလာက္ အတြက္သာ အသုံးျပဳခဲ့ပါတယ္၊ မ်ားေသာအားျဖင့္ အေရွးတုိင္း လူ႔အဖြဲ႔စည္းမွာ မိသားတစုဟာ စပါး၊ ပဲ၊ ႏွမ္း၊ ၀ါဂြမ္းစိုက္ပ်ဳိးၾကၿပီး ေမြးျမဴေရးႏွင့္ ယကၠန္းစင္ကုိ တြဲထားတာေၾကာင့္ စားေရးႏွင့္ ၀တ္ေရးက ျပည့္စုံေနပါတယ္၊ ေနေရးအတြက္ စုေပါင္းသစ္၀ါးရွာၿပီး၊ စုေပါင္းေဆာက္လုပ္ေပးတတ္ၾကတာေၾကာင့္ ေယဘုယ်အေနနဲ႔ အေရွးတုိင္း လူ႔အဖဲြ႔စည္းမွာ ေရာင္း၀ယ္စရာ အထူးမလိုအပ္ပဲ သာမန္ကုန္သြယ္ ဖလွယ္ရုံျဖင့္ အလုပ္ျဖစ္တဲ့ စီးပြါးေရး စံနစ္ထြန္းကားေနခဲ့ပါတယ္၊ ဗုဒၶဘာသာရဲ႕ လႊမ္းမိုးမႈေၾကာင့္ ေရာင္းတာထက္ ေပးကမ္းစြန္႔ႀကဲဖို႔ အားသန္ၾကပါတယ္၊ ၁၄၀၀ ၀န္းက်င္မွာ လင္းဒပါးနီတုိ႔ အေရွးတုိင္းနဲ႔ ကမၻာအႏွ႔ံအကုိ ေရာက္လာခဲ့ၾကပါတယ္၊ သူတို႔ရဲ႕ အဓိက ရည္ရြယ္ခ်က္ဟာ ကုန္သြယ္အျမတ္ရွာဖုိ႔၊ အေျခအေနအရ ေနာက္တခုခုလုပ္ဖုိ႔ ဆုိၿပီး အေကာက္ဥာဏ္ႏွင့္ ေရာက္လာခဲ့ၾကသူေတြပါ၊ အေရွးတုိင္းသားမ်ားရဲ႕ ပြင့္လင္းရုိးသားမႈနဲ႔ ေဖာ္ေရြမႈေတြကုိ ေတြ႔ရွိလာရတဲ့ အခါ အေကာက္ဥာဏ္မရွိတဲ့ (၀ါ) လွ်ိဳ႕၀ွက္မႈမရွိတဲ့ လူ႔အဖြဲ႔စည္းမ်ားအျဖစ္ အထင္အျမင္ေသးလာၾကပါတယ္။ တခ်ဳိ႕ အေရွးတုိင္းသားေတြဟာ သူတုိ႔ကို ရဲရဲရင့္ရင့္ ခုခံဆန္႔က်င္တာေၾကာင့္ တေၾကာင့္၊ ဘာသာေရးခိုင္မာမႈရွိၿပီး၊ ယဥ္ေက်းမႈ ျမင့္မားတာေၾကာင့္တေၾကာင့္ ကုန္သြယ္အျမတ္ရွာမႈနဲ႔ သာသနာျပဳလုပ္ငန္းကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစတဲ့ အတြက္ ကမၻာသစ္ (အေမရိက)ဆီသို႔ ပိုမုိေျခဦးလွည့္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ကမၻာသစ္မွာလည္း အေရွးတုိင္းသားေတြက သူတုိ႔ထက္ ေစာစီးစြာ ေရာက္ႏွင့္ေနၾကေပမဲ့ နယ္ေျမက အဆမတန္က်ယ္၀န္းတာေၾကာင့္ ဇြတ္၀င္ၿပီး က်ဴးေက်ာ္ေနထုိင္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ေဒသခံေတြကုိ ျပဳန္းတီးေအာင္သတ္၊ ဒါမွမဟုတ္ အတင္းေသြးေႏွာၿပီး လႊမ္းမုိးခဲ့ၾကပါတယ္။ ၁၇၀၀ ေလာက္မွာ ဥေရာပမွာ သူတုိ႔ အခ်င္းခ်င္းတုိက္ခုိက္မႈေတြ နည္းပါးလာတဲ့အတြက္ အေရွးအာရွကုိ ထပ္မံေရာက္ရွိလာခဲ့ၿပီး၊ နယ္ေျမအားလံုးနီးပါးကို နည္းမ်ဳိးစုံနဲ ၀င္ေရာက္သိမ္းပုိက္ခဲ့ၾကပါတယ္။ လင္းဒပါးနီေတြရဲ႕စရုိက္ဟာ စစ္တုိက္တဲ့ စရိုက္မဟုတ္ပါ၊ စစ္ပြဲဟာ ကုန္စည္ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္ ေဖာက္ကားမႈကုိ အေႏွာင့္အယွက္ ျဖစ္ေစတဲ့အတြက္ စစ္ပြဲကို ေရွာင္ရွားေလ့ရွိပါတယ္၊ သို႔ေသာ္ ကုန္စည္ကူးသန္းေရာင္း၀ယ္မႈဟာ သူတုိ႔အက်ဳိးအတြက္ ျဖစ္မလာခဲ့ရင္ေတာ့ စစ္ပြဲဆင္ႏြဲေလ့ရွိပါတယ္၊ ၁၈၀၀ ေလာက္မွာ ဘူဇြာေတြဟာ အရင္းအႏွီးေငြေၾကး အဆမတန္ပိုင္ဆုိင္လာခဲ့တာေၾကာင့္ အရင္းရွင္ဆုိတဲ့ နာမည္သစ္နဲ႔ ပုိမိုေက်ာ္ၾကားလာခဲ့ပါတယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ မူအရ ေရာင္းမယ္၊ ၀ယ္မယ္၊ ေရာင္းရမယ္၊ ၀ယ္ရမယ္၊ မေရာင္းမ၀ယ္ႏိုင္ရင္ ရွိတာကုိ ခ်ေရာင္းၿပီး၊ ရွိတာႏွင့္ ျပန္၀ယ္ရမယ္ ဆုိတဲ့ မူျဖစ္ပါတယ္။ မ၀ယ္ခ်င္တဲ့ ဂ်ပန္ကို မ၀ယ္ရင္ စစ္တုိက္မယ္ဆုိၿပီး စစ္သေဘၤာေတြႏွင့္ ၀ိုင္းရံကာ အတင္းဇြတ္လုပ္တာ သမိုင္းမွာ အထင္အရွားရွိပါတယ္၊ ဒီလိုႏွင့္ အေရာင္းအ၀ယ္ အျဖစ္ဆုံး နယ္ေျမျဖစ္တဲ့ သူတုိ႔ရဲ႔ဇာတိေဒသမွာ ဇာတ္တူသားစားမိၾကပါတယ္။ မေရာင္းႏုိင္ မ၀ယ္ႏုိင္တဲ့ လူစုဟာ သူတုိ႔အရင္းရွင္၊ လုပ္ငန္းရွင္ေတြဆီမွာ ကြ်န္ခံၿပီး အေရာင္းအ၀ယ္ လိုက္လုပ္ခဲ့ရပါတယ္။ တနည္းေျပာရရင္ သူတုိ႔ အရင္းရွင္ေတြရဲ႔ အျမတ္ႀကီးစား ေရာင္း၀ယ္မႈစံနစ္ေအာက္မွာ လူရုပ္မေပါက္ေတာ့တဲ့ လူတန္းစားအလႊာတမ်ိဳးက်ယ္က်ယ္၀န္း၀န္း ျဖစ္လာခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေတာ့ တကုိယ္ေကာင္း အျမတ္စား၀ါဒကုိ ဆန္႔က်င္ၿပီး ဘုံသေဘာေဆာင္တဲ့ ကြန္ျမဴနစ္၀ါဒ ေမြးဖြားလာခဲ့ပါတယ္၊ အဲဒီကြန္ျမဴနစ္၀ါဒဟာ အရင္းရွင္ေတြရဲ႔ အျမတ္စား၀ါဒကို မုန္းတီးရုံမက အရင္းရွင္ေတြ ကုိးကြယ္ဆည္းကပ္တဲ့ ဘာသာတရားကိုပါ ရြံမုန္းတဲ့ အဆင့္အထိ ေပါက္ကြဲလာခဲ့ပါတယ္၊ ကြန္ျမဴနစ္၀ါဒဟာ ဥေရာပကေန လင္းဒပါးနီ အရင္းရွင္ေတြ လႊမ္းမိုးထားတဲ့ အာရွ၊ အာဖရိက၊ လက္တင္အေမရိက အဖိႏွိပ္ခံ ျပည္သူေတြ လက္ခံလာတဲ့အထိ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ လႊမ္းမုိးလာခဲ့ပါတယ္။ ဥေရာပ အရင္းရွင္ေတြဟာ ႏုိင္ငံရဲ႔ အခ်ဳပ္အခ်ာ အာဏာကုိလည္း ဆုပ္ကိုင္ထားၾကတဲ့အတြက္ လက္နက္အင္အားႏွင့္ နည္းပရိယာယ္ မ်ဳိးစုံသုံးၿပီး၊ သူတုိ႔ရဲ႔ ကုန္သြယ္၊ ကုန္ထုတ္ အျမတ္စား၀ါဒကုိ ခုခံကာကြယ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဆန္႔က်င္သူ ကြန္ျမဴနစ္ေတြကလည္း အရင္းရွင္၀ါဒကုိ ခါးသည္းစြာ မုန္းတီးရာက အစြန္းေရာက္ လြန္ကၽြန္တာေတြ သမိုင္းမွာ ေတြ႔ရပါတယ္။ မတရားေၾကာက္စိတ္ ၀င္ေနတဲ့ အရင္းရွင္အာဏာပိုင္ေတြကလည္း ဗရမ္းပတာ တုံ႔ျပန္တာေတြကုိ သမိုင္းမွာ အလားတူ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဥပမာ အစြန္းေရာက္တဲ့ ကြန္ျမဴနစ္ေတြဟာ ေငြေၾကးစံနစ္ ဖ်က္သိမ္း၊ ဘာသာေရးအျမင္ လုံး၀ကင္း၊ လူေတြကို အစုလိုက္သတ္ျဖတ္တာေတြကုိ လုပ္မိခဲ့ၾကပါတယ္။ အရင္းရွင္ေတြဖက္ကေတာ့ စစ္အင္အားလည္း ႀကီးမား၊ အရင္းအႏွီးလည္းမ်ား၊ ကမၻာႀကီးေနရာအေတာ္မ်ားမ်ားကုိ လႊမ္းမိုးထားတာလည္း ျဖစ္လုိ႔ သူတုိ႔ရဲ႕ ကြန္ျမဴနစ္ ဆန္႔က်င္ေရး ဗ်ဴဟာေအာက္မွာ ဆင္းရဲသားကၽြန္ေတာ္မ်ဳိးတို႔ မရႈမလွ ခံခဲ့ရဖူးတဲ့ ဗီယက္နာမ္စစ္ပြဲတုန္းက အေမရိကန္ေတြဟာ ခေလးကစားစရာ အရုပ္၊ ေဖာင္တိန္၊ ကြန္ပါၾကဳပ္ေတြကို ခ်ိန္ကုိက္ဗုံးလုပ္ၿပီး ႀကဲခ်တာမ်ဳိး၊ စတုရန္းမုိင္ ေထာင္ေသာင္းခ်ီတဲ့ သစ္ေတာေတြကို ဗီယက္နမ္ေတြ မခုိေအာင္းႏုိင္ေအာင္ သစ္ေတာျပဳန္းေဆးေတြ ခ်ၿပီးရွင္းပစ္တာမ်ဳိး၊ စစ္ပြဲနဲ႔ တုိက္ရိုက္မပတ္သက္တဲ့ လာအုိႏုိင္ငံကို ကြန္ျမဴနစ္အႏၱရာယ္ ကာကြယ္ဖုိ႔ဆုိၿပီး စတုရန္းမုိင္ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာကို ေျမျမွဳပ္မိုင္း ႀကဲခ်တာမ်ဳိး၊ ႏုိင္ငံတခ်ဳိ႔ကုိ ေတာင္ေျမာက္ခဲြတာမ်ဳိးေတြကို မိုက္မွားစြာ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနေတြၾကားမွာ ႏုိင္ငံတခ်ဳိ႔က အာဏာရွင္ အစိုးရေတြဟာ ေၾကာက္စိတ္မႊန္းေနတဲ့ လင္းဒပါးနီ အရင္းရွင္ေတြကုိ ကြန္ျမဴနစ္အႏၱရာယ္ကို ျပၿပီး၊ လက္နက္ႀကီး၊ လက္နက္ငယ္ေတြကို လိမ္လည္ေတာင္းခံၿပီးေတာ့ အဲဒီလက္နက္ေတြ အားကိုးႏွင့္ အျပစ္မဲ့ျပည္သူေတြကို ဖြတ္ဖြတ္ေၾကေအာင္ ႏွိပ္ကြပ္ခဲ့တာမ်ဳိး၊ အာရွ၊ အာဖရိကႏွင့္ ေတာင္အေမရိကေတြမွာ သာဓကျပစရာေတြ ဒုနဲ႔ဒဲ့ပါ၊
၁၉၀၀ ၀န္းက်င္မွာ ကြန္ျမဴနစ္၀ါဒဟာ အရင္းရွင္ေတြ တုိက္ခုိက္လို႔မဟုတ္ဘဲ စစ္ဘုရင္၀ါဒ ဆန္လာမႈေၾကာင့္ ျမင္းေကာင္းခြါလိပ္ျဖစ္ၿပီး ေပၚျပဴလာ အျဖစ္ကေနရုတ္တရက္ ရပ္တန္႔သြားခဲ့ပါတယ္။ ႏုိင္ငံတခ်ဳိ႕မွာ ကြန္ျမဴနစ္ေတြ အာဏာလက္လြတ္ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။ ဒီေတာ့ လင္းဒပါးနီ အရင္းရွင္ေတြဟာ သူတုိ႔ရဲ႔မိုက္မွားမႈေတြကုိ အနည္းငယ္ သခၤန္းစာယူၿပီး၊ အာဏာရွင္ ဆန္႔က်င္ေရး၊ ဒီမိုကေရစီေရး၊ လူ႔အခြင့္ေရးဆုိတဲ့ မ်က္ႏွာစာ လွလွေတြႏွင့္ လူမြဲဆင္းရဲသားေတြၾကားမွာ ကယ္တင္ရွင္သေဘာမ်ဳိးနဲ႔ ၀င္စြက္လာခဲ့ပါတယ္၊ တခ်ိန္တည္းမွာ အဲဒီ အရင္းရွင္ေတြဟာ ကြန္ျမဴနစ္လက္ေအာက္က လြတ္လာတဲ့ ဆင္းရဲသားျပည္သူေတြကို ကယ္တင္ရွင္ သူရဲေကာင္းလုပ္ရန္ ျပင္ဆင္ေနစဥ္မွာပဲတခ်ိန္က ကြန္ျမဴနစ္ေတြက အရင္းရွင္ၿပီးရင္ ဒုတိယရန္သူလို႔ သတ္မွတ္ထားတဲ့ မူဆလင္ေတြနဲ႔ လုံးေထြးသြားခဲ့ပါတယ္။ ပစၥည္း အဆမတန္ၾကြယ္၀တဲ့ အရင္းရွင္ေတြနဲ႔ ပစၥည္းမဲ့၊ ဘာသာမဲ့၀ါဒီေတြ ႏွစ္ေပါင္း ၁၀၀ ခန္႔ ပဋိပကၡျဖစ္ေနခဲ့ၾကတာဟာ သဘာ၀က်ၿပီးေျမသားဆန္ပါေသးတယ္။ အခုေတာ့ ႏွစ္ဘက္စုံလံုးက ပစၥည္းလည္းရွိ၊ အရင္းအႏွီးလည္းရွိ၊ ဘာသာတရားလည္းရွိၾကပါလွ်က္ သူတုိ႔ရဲ႔ ပဋိပကၡ ပိုဤ ပိုဤသာ ႀကီးလာေနျခင္းက သဘာ၀မက်ပဲ ေကာင္းကင္ဘုံဆန္ေနတာကို ေတြ႔ရပါတယ္၊
အဲဒီလို အေကြ႔အေကာက္၊ အေ၀့အ၀ုိက္ေတြ ေနာက္ခံနဲ႔ တ၀က္စိမ္း၊ တ၀က္စို၊ တ၀က္ေျခာက္ျဖစ္ေနၾကတဲ့ သတၱေလာကႀကီးထဲမာ ဗမာျပည္နဲ႔ လင္းဒပါးနီ၊ လင္းဒပါးနီနဲ႔ ဗမာျပည္ ဘာေတြအေၾကာင္းပါခဲ့ရတာပါသလဲ့ ?
ဦးေန၀င္းနဲ႔ ပါးကြက္အာဏာသားမ်ားဆုိတဲ့ စာအုပ္မွာ ဆရာေၾကးမုံဦးေသာင္းက အဂၤလိပ္ကိုလိုနီ မျဖစ္ခင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တုိင္းရင္းသားျပႆနာ မရွိခဲ့ဘူးလို႔ ေရးခဲ့တယ္။ ေသြးထြက္ေအာင္ မွားပါတယ္၊ ျမန္မာဘုရင္ေတြဟာ ကုန္သြယ္ဖုိ႔ ေစ်းကြက္ရွာဖုိ႔ အျမတ္ရွာဖုိ႔လည္း မဟုတ္ပဲ၊ ဘုန္းသမၻာျပခ်င္တာ သက္သက္နဲ႔ ယုိးဒယား၊ အာသံ၊ မဏိပူရ္။ ကခ်ာ၊ မြန္၊ ရခုိင္နယ္ေတြကို လက္စြမ္းျပထားလို႔ ေသြးေခ်ာင္းစီးေနတုန္းမွာ လင္းဒပါးနီ ၀င္တုပ္ခံလိုက္ရတာပါ၊ ႏုိင္ငံအမ်ားစုမွာ ေျမျပန္႔ေဒသဟာ အရွိန္အ၀ါႀကီးမာၿပီး၊ အဆုံးအျဖတ္ေပးတဲ့ ေနရာေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္၊ ဗမာျပည္ရဲ႔ ၀န္းက်င္ကို အဆုံးအျဖတ္ေပးရမွာက ဧရာ၀တီျမစ္၀ွမ္းေဒသပါ၊ ဗမာဘုရင္ေတြ ၾသဇာသက္ေရာက္တဲ့ နယ္ေျမအမ်ားစုဟာ ေတာင္ေပၚေဒသေတြနဲ႔ ေျမျပန္႔က်ဥ္းတဲ့ ေဒသေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္၊ ဗမာဘုရင္ေတြ လက္စြမ္းျပေနစဥ္မွာ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ဂဂၤါ ျမစ္၀ကၽြန္းေပၚနဲ႔ ျဗဟၼပုတၱရျမစ္၀ွမ္းကို ေရာက္ေနၾကပါၿပီ၊ ဒါေပမဲ့ ေဒသခံေတြဟာ လင္းဒပါးနီထက္ ဗမာဘုရင္ကို အားကိုးခဲ့ၾကပါတယ္၊ ရွင္ႀကီး က်ားထက္ဆုိးတာကို အာသံ၊ မဏိပူရ္။ ရခုိင္အေရးေတြမွာ အထင္အရွား ေတြ႔ရပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ဒီေဒသကုိ ေတာ္ရုံတန္ရုံနဲ႔ မကပ္ရဲခဲ့ပါဘူး၊ အေၾကာင္းက ဟိုင္းႀကီးကၽြန္းကိစၥနဲ႔ ရခုိင္တုိ႔ရဲ႔ ဒယင္ကာ (ဒီယင္းဂါး)အေရးအခင္းတုိ႔ေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ လင္းဒပါးနီတုိ႔ ကလိမ္ကက်စ္လုပ္လို႔ အေရွးတုိင္းမွာ ပထမဆုံး လက္စြမ္းျပခံလိုက္ရတဲ့ အကြက္ေတြျဖစ္ၾကပါတယ္၊ ေနာက္လာတဲ့ လင္းဒပါးနီေတြရဲ႔ ေျမပုံမွာ မွင္နီကြင္းထားတဲ့ နယ္ေျမေတြျဖစ္ၾကပါတယ္၊ အဲဒီတုန္းက ေဒသခံ ဘုရင္ႏုိင္ငံေတြ ျဖစ္ၾကတဲ့ မြန္၊ ရခုိင္၊ မဏိပူရ္၊ အင္း၀စတဲ့ ႏုိင္ငံနယ္ေတြဟာ လင္းဒပါးနီတုိ႔ရဲ႕က်ဴးေက်ာ္ရန္ကို ခုခံကာကြယ္ဖုိ႔ ႏွစ္ေပါင္း (၇၀) အခ်ိန္ရခဲ့ပါတယ္၊ ဒီအခ်ိန္ေကာင္းအတြင္းမွာ လူမ်ဳိးျခား လင္းဒပါးနီအႀကိဳက္ အေလာင္းနဲ႔ဒုကၡသည္ေတြသာ ေဒသအတြင္း ျဖစ္ေပၚေနခဲ့ပါတယ္၊ ရခုိင္ဟာ အေနာက္ဘက္ရန္နဲ႔ အေနာက္ဘက္ဒဏ္ကို လွလွႀကီးခံထားရေပမဲ့ ၁၇၃၀ မွာ ရုတ္တရက္ အင္အား ေတာင့္တင္းလာခဲ့ၿပီး။ အေနာက္ဘက္ရန္အတြက္ ဘာမွ ဟုတ္တိပတ္တိ မျပင္ဆင္ဘဲ အေရွ႕ဘက္ကို က်ဴးေက်ာ္လာခဲ့ကာ ျမင္းၿခံ မလႈိင္ေဒသေတြကို ေမႊေႏွာက္လုယက္ကာ ျပန္သြားခဲ့ပါတယ္၊ အေနာက္ဘက္မွာလည္း ေမာ္ဂနာျမစ္ကုိ ေက်ာ္လြန္ၿပီး။ ဒကၠား၀န္းက်င္နဲ႔ ဆန္ဒ၀ိတ္ကြ်န္းေတြအထိိကုိ ခ်ီတက္တုိက္ခုိက္ သိမ္းပိုက္ခဲ့ၿပီး၊ ႀတိပူရသုံ႔ပန္းမ်ားကို ဖမ္းဆီးကာ ျပန္လာခဲ့ပါတယ္၊ ေနာင္အႏွစ္ (၃၀) ၾကာ ၁၇၆၀ မွာ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ကုလားေနာက္လိုက္ေတြနဲ႔ ရခုိင္ႏုိင္ငံေျမာက္ပိုင္းျဖစ္တဲ့ စစ္တေကာင္း။ ပန္း၀ါနယ္ေျမကို ခပ္တည္တည္၀င္လာၿပီး ဘာအခုအခံမွ မရွိဘဲ ပိုင္ရွင္ခံသြားပါတယ္၊ အင္အားေတာင့္တင္း လာတဲ့ မုဆုိးဖိုက လူအုပ္နဲ႔ ဧရာ၀တီျမစ္၀ကၽြန္းေပၚက မြန္၊ တလိုင္းေတြ၊ ရခုိင္ေတြကို အေနာက္ဘက္က တစတစနယ္ခဲ်႕လာခဲ့တဲ့ လင္းဒပါးနီေတြ အနီးကပ္ဆုံးေနရာနဲ႔ စိုးရိမ္ေရမွတ္ကုိ ေက်ာ္လြန္ေနၿပီျဖစ္ေၾကာင္း အဲဒီေနရာကေန ၂၄ ႏွစ္ၾကာ အခ်က္ျပေနခဲ့ပါတယ္၊ ဇာတ္တူသားစားရန္သာ အားသန္ေနခဲ့တဲ့ ဒီလူအုပ္ဟာ ၁၈၂၄၊ ၁၈၂၅ မွာ လင္းဒပါးနီေတြ ဗမာျပည္ အတြင္းစည္းကိုထိ အဟန္႔အတား နည္းပါးစြာနဲ႔ က်ဴးေက်ာ္၀င္ေရာက္ လာႏုိင္တဲ့အထိ ခံလိုက္ရပါတယ္။ အျပင္စည္းကုိ လုံၿခံဳေအာင္ မလုပ္မိခဲ့တဲ့ မုဆုိးဖုိသားေတြဟာ မႏၱေလးကို ဗဟိုျပဳၿပီး။ က်န္ရွိတဲ့နယ္ေျမေတြကုိ ကာကြယ္ဖုိ႔ ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) ၾကာေအာင္ ျပင္သစ္အကူအညီနဲ႔ လုံးပမ္းခဲ့ေပမဲ့ သိပ္ေနာက္က်သြားခဲ့ပါတယ္၊
ဗုဒၶဘာသာ ႏုိင္ငံနဲ႔ လူမ်ဳိးေတြအတြက္ေတာ့ လာျခင္းေကာင္းစြာနဲ႔ေရာက္လာတာ မဟုတ္တဲ့ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ဗမာဘုရင္ ၾသဇာသက္ေရာက္ရာ နယ္ေျမတခုလုံးကို ၁၈၈၆ ခုမွာ အၿပီးပိုင္ သိမ္းပုိက္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္၊ ထုံးစံအတုိင္း လြင္ျပင္ရဲ႕ အားနည္းခ်က္။ အားသာခ်က္ကုိ ေကာင္းေကာင္းသိတဲ့အတြက္ ဧရာ၀တီျမစ္၀ွမ္းလြင္ျပင္ကို အနက္ေရာင္နယ္ေျမအျဖစ္ သတ္မွတ္ကာ တနည္းေျပာရရင္ ေရာင္းစရာလည္း မရွိ၊ ၀ယ္စရာလည္း အေၾကာင္းမရွိ၊ ေရာင္း၀ယ္ရေကာင္းမွန္းလည္း ေကာင္းေကာင္းမသိတဲ့ လူအုပ္ကုိ လူမ်ားစုဆုိၿပီး အႏၱရာယ္စာရင္းမွာ ထည့္ထားလိုက္ပါတယ္၊ အဲဒီလူအုပ္ဟာ မုိးကလည္းေခါင္၊ ေရကလည္းရွား၊ လူကလည္း တအားနည္းေလေတာ့ က်ဴးေက်ာ္သူ လင္းဒပါးနီေတြ စိတ္ကူးယဥ္လာခဲ့တဲ့ ဘူးၿမိဳ႕ဆုိတာမ်ဳိး လြယ္လြယ္နဲ႔ ျဖစ္လာစရာမရွိတဲ့အျပင္ သူတုိ႔ခံယူခ်င္လွပါတယ္ဆုိတဲ့ ဘူဇြာဘ၀ကုိ ဒီတသက္ ေရာက္ရစရာလည္း အေၾကာင္းမျမင္ရေလေတာ့ သာမန္ ကယ္ဆယ္ေရးလုပ္သားအျဖစ္နဲ႔ ျပန္ၾကရုံပဲရွိပါေတာ့တယ္။ အဲဒီျမစ္၀ွမ္းေဒသခံ လူအုပ္ေတြကလည္း ေကာင္းကင္ဘုံနဲ႔ ဖန္ဆင္းရွင္ဆုိတာကို နည္းနည္းပါးပါးေလးမွ လက္ခံလိုစိတ္ရွိတဲ့ လူအုပ္မဟုတ္ေလေတာ့ ဘယ္သူေသေသ ငေတမာၿပီးေရာဆုိတဲ့ လာရင္း ရည္ရြယ္ခ်က္ကိုပဲ ျပတ္သားစြာ အေကာင္ထည္ေဖာ္လာခဲ့ၾကပါတယ္၊ ေသခ်ာေအာင္ဆုိၿပီး ရခုိင္ပညာတတ္ေတြကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးပိုင္း ေနရာမ်ားမ်ားမွာ ထည့္ေပးထားပါတယ္၊ ကရင္ေတြကို ဘာသာကူးေျပာင္းေစၿပီး၊ လက္သပ္ေမြးလာပါတယ္၊ ေတာင္ေပၚသားေတြကိုေတာ့ မလိမ္မာေသးဘူးဆိုၿပီး၊ ေျမျပန္႔နဲ႔ မပတ္သက္ရေအာင္ ျခားထားလိုက္ပါတယ္။
ဧရာ၀တီက ငပိရည္ေသာက္၊ ငပိစားေတြေလာက္နဲ႔ စီးပြါးျဖစ္ဖုိ႔မျမင္တဲ့အခါ လူပါး၀ၿပီးသား အိႏိၵယကုလားေတြကို ေခၚခ်လာခဲ့ပါတယ္၊ မိမိပခံုးနဲ႔ ေက်ာကုန္းကိုေတာင္ ေရာင္းစားရေကာင္းမွန္းမသိတဲ့ ဗမာေတြေၾကာင့္ ပခုံးနဲ႔ေက်ာကုန္းကိုပါ ေရာင္းစားေနတတ္ၿပီးျဖစ္တဲ့ ကုလားဆင္းရဲသားေတြကုိပါ ေခၚခ်လာခဲ့ပါတယ္၊ ေျမယာသစ္ေတြ ခုတ္ထြင္ လုပ္ကိုင္ခိုင္းပါတယ္၊ ၿမဳိ႕ျပေလာကကို ကုလားတရုတ္ေတြနဲ႔ဖြဲ႔စည္းၿပီး၊ ဘူဇြာေခတ္ကို သူတုိ႔အသက္မေသခင္ ျမင္ခဲ့ရေအာင္ အတင္းတည္ေဆာက္ပါေတာ့တယ္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး စရိတ္ ကာမိေအာင္ဆုိၿပီး၊ ပစၥည္းခ်င္း ဖလွယ္မႈ ေငြေၾကးစနစ္သာ ရွိေသးတဲ့ ဗမာလူအုပ္ကို လူခြန္၊ လူေပါက္စကေလးအခြန္၊ သႆေမဓအခြန္ (လယ္ယာေျမခြန္) ေျမခြန္၊ အိမ္ခြန္စတဲ့ အခြန္ေတြ အမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ ဖိစီးေစခဲ့ပါတယ္။ ေခ်းဖုိ႔ငွါးဖုိ႔ ခ်စ္တီးကုလားေတြကလည္း ေငြထုပ္နဲ႔အဆင္သင့္ ရွိေနတာမို႔ေခ်းတာ သိပ္လြယ္ကူခဲ့ပါတယ္၊ စပါးေစ်းကုိ လင္းဒပါးနီေတြက ခ်ယ္လွယ္တာမို႔ သူတုိ႔ေတြႀကိဳက္ေစ်းနဲ႔ ေရာင္းခဲ့ရတဲ့ ဗမာလယ္သမားေတြ၊ ေခ်းေငြကို ျပန္မဆပ္ႏုိင္တဲ့ ဘ၀ေရာက္ခဲ့ရပါတယ္၊ 'ကုလားလည္း လူပါပဲ သမီးရယ္'ဆုိၿပီး ရွိတာကုိ ခ်ေပးရတဲ့အဆင့္ထိ ေရာက္ခဲ့ရပါတယ္၊ ေတာင္ေပၚက လူအုပ္ကုိေတာ့ ေက်ာက္ေခတ္ေႏွာင္းအဆင့္ရွိတယ္လို႔ ခရစ္ယန္ သာသနာျပဳဖုိ႔ရည္စူးခ်က္နဲ႔ ကုိလိုနီဒဏ္၊ ဘူဇြာဒဏ္၊ အခြန္ဒဏ္၊ ကုလားဒဏ္ေတြကို လြန္လြန္က်ဴးက်ဴး မခံေစရသည့္အျပင္ ေျမျပန္႔လူအုပ္ရဲ႕ လႊမ္းမုိးမႈကိုပါၾကပ္ၾကပ္ထိန္္းေပးထားခဲ့ပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ ဒင္းတုိ႔ေခတ္က ရွမ္းဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြကို လင္းဒပါးနီလက္ေအာက္ခံ ေစာ္ဘြားဒဏ္ကိုေတာ့ တ၀ႀကီး ခံစားေစခဲ့ပါတယ္၊
၄င္းလင္းဒပါးနီေတြရဲ႕ ကုန္သြယ္မႈသမိုင္းမွာ ဗုဒၶဘာသာလူအုပ္နဲ႔ ႏွာေခါင္းျပား၊ ႏွာေခါင္းတုိေတြရဲ႕အမ်ဳိးသားေရးဟန္ခ်က္ကို နည္းနည္းပါးပါး ေထာက္ထားညွာတာတဲ့ သေဘာမေတြ႔ရပါဘူး၊ အင္ဒိုနီးရွားကို ဒတ္ခ်္ေတြ ၀င္ကိုင္လိုက္ၿပီး ႀကံစိုက္ဖုိ႔ ဆုိကာ အိႏၵိယမူဆလင္ သန္းခ်ီလို႔ ေခၚခ်လာခဲ့ပါတယ္၊ ပခုံးကုိ ေရာင္းစားတတ္ၾကသူမ်ားပီပီ နယ္ေျမသစ္မွာ ရုတ္တရက္ ႀကီးပြါးလာခဲ့ၾကၿပီး ေဒသခံ ႏွာေခါင္းျပား ဗုဒၶဘာသာေတြဟာ မိမိတုိ႔ ရာစုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ကုိုးကြယ္ဆည္းကပ္လာခဲ့တဲ့ ဘာသာကိုေတာင္ တြယ္ဖက္မထားႏုိင္ေအာင္ထိ ဘ၀ပ်က္ခဲ့ၾကရပါတယ္။ လူ႔သက္တမ္း တစ္ဆက္သာသာ ႏွစ္ေပါင္းတစ္ရာအတြင္းမွာ ဗုဒၶဘာသာႏုိင္ငံႀကီးတႏုိင္ငံျဖစ္ခဲ့တဲ့ အင္ဒိုနီးရွားဟာ မူဆလင္ႏုိင္ငံ ျဖစ္သြားပါတယ္။ ကမၻာ့အႀကီးဆုံး ဗုဒၶပုထုိးေတာ္ႀကီးျဖစ္တဲ့ ဗုိရုိဗုဒၶေစတီဟာ မူဆလင္လူအုပ္ၾကား ေရာက္ခဲ့ရၿပီး၊ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္က မူဆလင္ေတြ ဗုံးခြဲ ဖ်က္ဆီး ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ထုထည္ႀကီးမားလြန္းလို႔သာ လုံးလုံးမၿပိဳခဲ့တာပါ။
သီရိလကၤာႏုိင္ငံကိုလည္း လင္းဒပါးနီေတြကဘဲ ရုပ္ပ်က္ဆင္းပ်က္ျဖစ္ေအာင္လုပ္ခဲ့ၾကတာပါ၊ အိႏိၵယက ဘာသာျခား ေက်းကုလား (တမီးလ္) ေတြနဲ႔ မူဆလင္ေတြကုိ ေရာ္ဘာနဲ႔ လက္ဖက္စိုက္ပ်ဳိးဖုိ႔ဆုိၿပီး၊ အဟန္႔အတားမရွိ ေခၚသြင္းခဲ့ၾကပါတယ္၊ ခရစ္ယန္ဘာသာကုိ နည္းမ်ဳိးစုံနဲ႔ သြတ္သြင္းခဲ့ၾကပါတယ္၊ ဗုဒၶဘာသာ အေငြ႔အသက္ မကုန္ဆုံးမီ လြတ္လပ္ေရးရခဲ့ပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ ရျခင္းေကာင္း ရခဲ့တာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး၊ တမီးလ္ေတြရဲ႕ အၾကမ္းဖက္လႈပ္ရွားမႈကို တနင့္တပုိးခံလုိက္ရပါတယ္၊ အဲဒီကုိလိုနီေန႔ရက္ေတြက ဘာမွ၀ယ္စရာမလိုတဲ့ တရုပ္လူအုပ္ႀကီးကုိလည္း အ၀ယ္လိုက္တဲ့ ဘိန္းကုိ အလုံးအရင္းနဲ႔ တင္ပုိ႔ခဲ့ၾကၿပီးေတာ့ လူမ်ဳိးတမ်ဳိးကို ဘိန္းမႈိင္းတုိက္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ တရုတ္နဲ႔ လင္းဒပါးနီတုိ႔ ဘိန္းစစ္ အလီလီ ျဖစ္ပြါးခဲ့ပါတယ္၊ စစ္ျဖစ္တုိင္း တရုတ္ျပည္ဖက္ကခ်ည္း ရႈံးနိမ့္ခဲ့ရၿပီး စည္းလုံးညီညြတ္တဲ့ တရုတ္ျပည္ဟာ ဖရဲသီးတလုံးလုိ လွီးျဖတ္ခံလိုက္ရပါတယ္။ ခ်ဳိင္နား - မဲလုံး ဆုိတဲ့ ေ၀ါဟာရဟာ အထင္ရွားက်န္ရစ္ခဲ့ပါတယ္၊ အနားက ရွင္ႀကီးဗမာကို အားကိုးခဲ့ၾကတဲ့ အာသံ၊ မဏိပူရ္၊ ဂ်ိန္တိယ၊ ကခ်ာနယ္ေတြဟာ ႏွစ္တစ္ရာျပည့္ကိုလုိနီ ေလအေ၀ွ႔မွာ သူတုိ႔ဘာေကာင္လည္းဆုိတာ သူတုိ႔ကုိယ္တုိင္မမွတ္မိလိုက္ၾကတဲ့အထိ ျဖစ္သြားခဲ့ရပါတယ္။ အိႏၵိယႏုိင္ငံကုိ ျခမ္းပစ္ခဲ့တယ္၊ မူဆလင္ ႏွစ္ႏုိင္ငံ ပ်ဳိးေထာင္ ေပၚထြန္းေစခဲ့တယ္၊ ႏွာေခါင္းျပားေတြရဲ႕ ျပတ္သားတဲ့ အမ်ဳိးသားေရး ျပႆနာလကၡဏာေတြကိုေတာ့ နည္းနည္းပါးပါးေတာင္မွ ထည့္တြက္ခဲ့တာ မေတြ႔ရပါဘူး၊ အိႏၵိယတစ္္ျပည္လုံး လင္းဒပါးနီေတြ လက္ေအာက္ ေရာက္ခဲ့ေပမဲ့ ပန္ဂ်ပ္ႏုိင္ငံရဲ႕ အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာကို ပန္ဂ်ပ္ေတြ အေသခံလို႔ ခုခံခဲ့ၾကပါတယ္၊ ပန္ဂ်ပ္ေတြဟာ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္မဟုတ္သလို မူဆလင္လည္းမဟုတ္ပါ၊ အိႏိၵယကို မူဆလင္ေတြ ႀကီးစုိးစဥ္ကလည္း တခ်ိန္လုံး ပုန္ကန္ေနခဲ့တဲ့ လြတ္လပ္ေရး ျမတ္ႏုိးသူေတြပါ၊ ကိုလုိနီေခတ္ တေလွ်ာက္လုံး လင္းဒပါးနီ စစ္တပ္ေတြမွာ ပန္ဂ်ာပီေတြကို ရဲရင့္တယ္ဆုိၿပီး အသုံးခ်ခံရပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ လင္းဒပါးနီေတြ အိႏိၵယက ထြက္ခြါတဲ့အခါ ေက်းဇူးတင္တယ္လို႔ မေျပာခဲ့တဲ့အျပင္ ပန္ဂ်ပ္ႏုိင္ငံကုိ ႏွစ္ပိုင္းျပတ္ေအာင္ လုပ္ပစ္ခဲ့ပါတယ္၊ ပါကိစၥတန္မွာ တပုိင္း အိႏိၵယမွာ တပိုင္းျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္၊ အိႏိၵယမူဆလင္ေတြကုိေတာ့ ဘယ္သမိုင္းေနာက္ခံနဲ႔ ပထ၀ီနယ္နိမိတ္မွ မရွိဘဲ တနည္းေျပာရရင္ ေကာင္းကင္ဘုံမွာ အလႅာနဲ႔ ေဂါ့ ေဆြမ်ဳိးေတာ္ၾကရုံ သက္သက္နဲ႔ သီးျခားလြတ္လပ္တဲ့ ႏုိင္ငံေတြျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးခဲ့ၿပီး အလႅာလည္းမရွိ။ ေဂါ့ဒ္လည္းမရွိလည္း လူေတြကုိေတာ့ ခ်ဲထားခဲ့ၾကပါတယ္။ ပါကိစၥတန္ဟာ အီစလမ္ဘာသာရဲ႕မဟာခံတပ္ျဖစ္တယ္လို႔ ေအာ္ႀကီးဟစ္က်ယ္ လုပ္ေနသည့္ၾကားက ပါကိစၥတန္ကို နည္းမ်ဳိးစုံနဲ႔ အကူညီေတြေပးၿပီး၊ အိႏိၵယက နယ္ေျမေတြကို ဆက္လက္ ဖဲ့ထုတ္ႏုိင္ေအာင္လည္း ကူညီခဲ့ၾကပါတယ္၊
လင္းဒပါးနီေတြ မေရာက္လာခင္အထိ ဗမာျပည္မွာ ကုလားဆုိလို႔ ဗ်ာတ္၀ိနဲ႔ ဗ်တၱႏွစ္ဦးသာ ရွိခဲ့ဖူးပါတယ္၊ အဲဒီနယ္ေျမထဲကုိ ကိုလိုနီယႏၱရား ျမန္ဆန္စြာ လည္ပတ္ႏုိင္ဖုိ႔အတြက္ သန္းခ်ီတဲ့ ကုလားလူအုပ္ႀကီးကို ေခၚခ်လာခဲ့ပါတယ္၊ သေဘၤာနဲ႔တမ်ဳိး၊ ကုန္းေၾကာင္းကတသြယ္၊ တမူးဘက္ကတမ်ဳိး၊ ရခုိင္ဘက္ကတသြယ္ ေခၚသြင္းလာခဲ့ၾကပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ လမ္းတံတားေဖာက္ရာမွာ စက္ရုံ၊ အလုပ္ရုံေတြမွာ သတၱဳနဲ႔ ေရနံတူးေဖာ္ေရးေတြမွာပါ၊ အေစာပုိင္းမွာေတာ့ ေဒသခံေတြက ကၽြန္စိတ္မ၀င္ၾကေသးလုိ႔ လင္းဒပါးနီတုိ႔ရဲ႕ ကုန္ထုတ္ယႏၱရားႀကီးဟာ ေႏွးေကြးေလးလံစြာပဲ လည္ပတ္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ကိုလုိနီေခတ္ဦးပိုင္းကာလက ပုန္ကန္ေတာ္လွန္မႈေတြလည္း ေနရာအႏွံ႔မွာ ရွိေနေလေတာ့ လင္းဒပါးနီ မုန္းတီးေရးစိတ္က သူတုိ႔အတြက္ အဟန္႔အတားျဖစ္ေနခဲ့ပါတယ္။ ကုလားေတြက လူပါး၀ၿပီးသားဆုိေတာ့ ကၽြန္ခံရင္းနဲ႔ ေနခ်င္းညခ်င္းႀကီးပြါးသြားၾကပါတယ္၊ ဗမာေတြ တသက္လုံးကၽြန္ခံလို႔ တဆုပ္မစားရဆုိတာကို ေရနံေျမသပိတ္က သက္ေသခံပါတယ္၊ ေက်းလက္ေဒသက ကုလားေတြ ေျမနဲ႔ယာနဲ႔ျဖစ္ေနရုံမက ေျမပုိင္ရွင္ႀကီး အဆင့္ထိျဖစ္ပါတယ္၊ ေဒသခံေတြ ေျမကၽြန္ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္၊ ၿမိဳ႕တုိင္းမွာလိုလို ကုလားလုပ္ငန္းရွင္ႀကီးေတြနဲ႔ စည္းကားေနခဲ့ၿပီး ဘူၿမိဳ႕အသြင္ေဆာင္လာခဲ့ပါတယ္၊ ၿမဳိ႕ျပေတြရဲ႕အခ်က္အခ်ာေနရာေတြမွာ ကုလားဆုိင္၊ ကုလားတုိက္အိမ္ေတြနဲ႔ဘဲ ျပည့္ႏွက္ေနခဲ့ ပါတယ္။ လင္းဒပါးနီအရာရွိေတြ ဗုဒၶဘာသာ၀င္အိမ္က ဘုရားစင္ေတြကုိ မ်က္ေစာင္းထုိးၿပီး အိမ္ကိုမ၀င္ခ်င္သလို လုပ္တယ္၊ ခရစ္ယန္ဘာသာ ကူးေျပာင္းလာသူေတြကို မ်က္ႏွာသာေပးတယ္၊ ဗမာျပည္မွာ ဘယ္ကုလားကမွ ခရစ္ယန္ဘာသာကုိ မကူးေျပာင္းခဲ့ၾကပါဘူး၊ ဒါေပမဲ့ ေရာင္းတတ္တယ္။ ၀ယ္တတ္တယ္၊ အျမတ္စားတတ္တယ္၊ ဇိမ္ခံတတ္တယ္၊ ခုိင္းလို႔ေကာင္းတယ္၊ အေရးႀကံဳလာရင္ ေျပးေဖာ္ရတယ္ဆုိၿပီး ကုလားလူအုပ္ကို ကိုလိုနီအုပ္ခ်ဳပ္မႈရဲ႕ ညာလက္ရုံးတဆူလို သေဘာထားခဲ့ၾကတယ္၊ လူမ်ားစု ဗမာေတြကုိေတာ့ ေျခာက္လက္မ ဓားကုိေတာင္ ကိုင္ေဆာင္ခြင့္မေပးပဲ တဖက္သတ္ခ်ဲထားခဲ့ၾကပါတယ္၊ မြဲေအာင္လုပ္တယ္၊ မြဲရင္ ထာ၀ရကၽြန္ခံေနၾကမည္လုိ႔ သူတုိ႔ေမွ်ာ္လင့္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ မမဲြပဲ ကုတ္ကတ္က်န္ေနခဲ့တဲ့ ဗမာေတြကုိ အျမတ္ႀကီးစားတဲ့ ပညာနဲ႔ လင္းဒပါးနီယဥ္ေက်းမႈေတြကို သင္ေပးၿပီး။ သူတုိ႔ဘူဇြာေလာကကို အထင္ႀကီးေအာင္လုပ္တယ္၊ ဘိန္းစားခ်င္း အတူတူထဲမွ ဘိန္းတစ္လုံးအပုိခ်ဴတဲ့ လူတစ္မ်ိဳးျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ဘုိဆန္ဆန္ လူတန္းစားတရပ္ ေမြးဖြားလာခဲ့တယ္၊ ဒါေပမဲ့ တုိ႔လူမ်ဳိးေတြ ကံေကာင္းသြားတာက အရင္းရွင္ေတြကုိ ဆန္႔က်င္တဲ့ ကြန္ျမဴနစ္၀ါဒဟာ သူတုိ႔တရား၀င္ေရာင္းေနတဲ့ ဘိန္းမႈိင္း၊ ဘိန္းခုိးေတြၾကားက ေဖာက္ထြင္းၿပီး ၀င္ေရာက္လာခဲ့ပါတယ္၊ နယ္ခ်ဲ႕ဆန္႔က်င္ေရး စိတ္ဓါတ္ေတြ ျမင့္မားလာခဲ့တယ္၊ ရခုိင္ဆရာေတာ္ ဦးဥတၱမလို ပုဂၢိဳလ္မ်ဳိးက - ဒီအတုိင္းၾကည့္ေနၾကေတာ့မွာလားဆုိၿပီး ႏုိးထေစခဲ့တယ္၊ ဘုရင္ခံ ဆာရယ္ဂ်ီနယ္ ကရက္ေဒါက္ကုိ ကရက္ေဒါက္ မင္းျပည္ကို မင္းျပန္သြားေတာ့၊ တုိ႔လူမ်ဳိးကို ဆက္ၿပီး ဒုကၡမေပးန႔ေတာ့ ဆုိၿပီး လူသိရွင္ၾကား ႏွင္ထုတ္ျပတယ္။
၁၉၀၀ ျပည့္ေလာက္ကစၿပီး တုိ႔လူမ်ဳိးေတြ ရုန္းထအုံးၾကြလာခဲ့ၾကတယ္၊ ၁၉၃၈ မွာ သူတုိ႔အခ်င္းခ်င္း စားကြက္လုတဲ့ ဒုတိယကမာၻစစ္ျဖစ္ပြါးလာခဲ့တယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြ ဗမာျပည္မွာ ေထာင္ဂဏန္းေတာင္ မရွိခဲ့ပါဘူး၊ ဒါေပမဲ့ သူတုိ႔ေခၚခ်လာခဲ့တဲ့ ကုလားလူအုပ္ၾကားမွာ ဗမာေတြေလးဖက္ေထာက္ ကၽြန္ျဖစ္ေနရေလေတာ့။ ဗုိလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းနဲ႔ မ်ဳိးခ်စ္ေတြဟာ ကုလားျဖဴကုိ ခ်ရရင္ၿပီးေရာဆိုၿပီး ဂ်ပန္ကို ေခၚခ်လာခဲ့ၾကတယ္၊ မွားတယ္၊ ဒါေပမဲ့ ဗမာေတြ လက္ထဲတုိင္းျပည္ရမည့္ လမ္းစေပၚခဲ့တယ္၊ ဗုိလ္ခ်ဳပ္ကို ကြန္ျမဴနစ္လို႔ မသကၤာမႈေၾကာင့္ တေၾကာင္း၊ ဂ်ပန္နဲ႔ေပါင္ခဲ့မႈေၾကာင့္ တေၾကာင္း အာဏာကုိ ဗုိလ္ခ်ဳပ္လက္ထဲ မအပ္ခ်င္ၾကပါ၊ သူတုိ႔လက္သပ္ေမြးထားတဲ့ ဘူဇြာစာရင္း၀င္ လူေတြလက္ထဲကိုသာ ေပးခဲ့ခ်င္ၾကတယ္၊ ေနာက္ဆုံး ဗုိလ္ခ်ဳပ္ကို သတ္ခဲ့ၾကတယ္၊ ေနာက္ဆုံးမွာ ကြန္ျမဴနစ္မဟုတ္ရင္ ၿပီးေရာဆုိၿပီး ဦးႏုတုိ႔ လူအုပ္ကို အာဏာလႊဲအပ္ခဲ့ပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ အပ္ျခင္းမလွခဲ့ပါဘူး။
ဒုတိယကမာၻစစ္ ဗမာျပည္ကုိ ကူးစက္လာခဲ့တယ္၊ ဗမာကိုလုိနီကို ကုလားအကူနဲ႔ တည္ေဆာက္ေနတဲ့ လင္းဒပါးနီေတြဟာ အေရးႀကီးတဲ့အခါ ဗမာလူအုပ္ကုိ လုံး၀အားကုိးမရ ျဖစ္သြားခဲ့ပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြ ဗမာေတြအေပၚမွာ (သူတုိ႔ လူမ်ဳိးေလာက္ မဆုိလိုပါဘူး)။ ခရစ္ယန္ကုိးကြယ္တဲ့ မ်ဳိးႏြယ္စု တစုေလာက္ သံေယာဇဥ္ထားခဲ့ဖူးမယ္ဆုိရင္ ဂ်ပန္၀င္လာတဲ့အခါ ဗမာသတၱိကုိ ေကာင္းေကာင္းအသုံးခ်လုိ႔ ရခဲ့ပါတယ္။ ဂ်ပန္ေတြ တလက္မမွ က်ဴးေက်ာ္၀င္လာႏုိင္စရာ အေၾကာင္းမရွိခဲ့ပါ၊ ဒီေတာ့ ဂ်ပန္မေရာက္ခင္ကပဲ လင္းဒပါးနီေတြ အိႏိၵယကို ၀င္ေျပးခဲ့ရပါတယ္၊ စစ္မ်က္ႏွာ ၂ ခုၾကားမွာ ဗမာေတြ၊ ကရင္ေတြ၊ ရခိုင္ေတြ ေသြးေခ်ာင္းစီးခဲ့ရတယ္၊ ဘီအုိင္ေအ တပ္ေတြ ၀င္လာေတာ့ ကုလားေတြ ဗမာျပည္ဖက္က ထြက္ေျပးခဲ့ၾကရတယ္၊ ဒီဂယက္ဟာ ရခုိင္ဖက္ကုိ ကူးစက္လာခဲ့ၿပီး၊ လင္းဒပါးနီေတြ ေခၚခ်လာခဲ့တဲ့ ကုလားလူအုပ္ၾကားမွာ က်ပ္ညွပ္ေနခဲ့တဲ့ အထူးသျဖင့္ ေမာင္ေတာ၊ ဘူးသီးေတာင္နယ္မွာ ရခုိင္ေတြ အစုလိုက္၊ အၿပဳံလုိက္ အသတ္ခံခဲ့ရပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြ ဂ်ပန္ကုိ ကာကြယ္ဖုိ႔ ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ မူဆလင္ကုလား လက္နက္ကုိင္ေတြေၾကာင့္ ရခုိင္လူအုပ္ မခုခံႏုိင္ဘဲ ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္၊ ဂ်ပန္ေတြ မ၀င္ခင္ကပဲ ရန္ကုန္၊ မႏၱေလး၊ ေမာ္လၿမိဳင္၊ စစ္ေတြ အပါအ၀င္ ၿမိဳ႕ေပါင္းမ်ားစြာကုိ ဂ်ပန္ေတြ ဗုံးမိုးရြာခ်လို႔ ျပန္၀င္လာခဲ့ပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြ ျပန္၀င္လာေတာ့လည္း ဗုံးမိုးရြာလုိ႔၀င္လာပါပဲ၊
ျပာပုံၾကားက ဗမာ့လြတ္လပ္ေရးအလံကို လႊင့္ထူႏိုင္ခဲ့ပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ လင္းဒပါးနီေတြ ေပးတဲ့လြတ္လပ္ေရးဟာ အရသာမရွိဘူး၊ က်ပ္ေငြ ၂၇၅သန္း ေပးလို႔၀ယ္ခဲ့ရတာ။ ဦးႏုက (အဲဒီတုန္းက လူဦးေရနဲ႔ပမာဏနဲ႔ဆုိရင္) "အခုေမြးတဲ့ ခေလးပါေပါင္းလို႔ လြပ္လပ္ေရးရဖုိ႔ အတြက္ လူတစ္ေယာက္ကို ကိုးက်ပ္ပဲက်တယ္" လို႔ ေျပာတယ္၊ "ဗမာ့ေခၽြးႏွဲစာကို တစ္ျပားမွ မေပးႏုိုင္ဘူးကြ" ဆုိၿပီး၊ ဗကပ ျဖဴနီေတြ ေတာ္လွန္ပုန္ကန္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ပုန္ကန္မႈေၾကာင့္ တတုိင္းျပည္လုံး ဖြတ္ေက်ာမွာ ျပာစုသလို ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္၊ ေက်နပ္မႈမရွိတဲ့ ကရင္ေတြရဲ႕ပုန္ကန္မႈက လင္းဒပါးနီေတြ လက္ထဲ ျပန္ေရာက္သြားရမဲ့ ကိန္းဆုိက္ခဲ့ရတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြ ေခၚခ်ခဲ့တဲ့ တရုတ္ျဖဴတပ္ (တရုတ္ျပည္မွာ ကြန္ျမဴနစ္အာဏာ ရရွိသြားလို႔ထြက္ေျပးခဲ့ရတဲ့ ျပည္ေျပး တပ္ၾကြင္းတပ္က်န္) ေတြနဲ႔ ကရင္ကုိ ကူခိုင္းတယ္၊ ဗမာျပည္မွာ လင္းဒပါးနီနဲ႔ တစ္၀မ္းကြဲ ညီအစ္ကိုအစိုးရလုပ္ဖုိ႔ လုံးပမ္းတာကုိ ကြန္ျမဴနစ္ေတြ လက္ပစ္ၾကည့္မေနႏုိင္တဲ့အခါမွာ ကြန္ျမဴနစ္ေတြက ဦးႏုကို ကူတုိက္ေပးၿပီး၊ တုိင္းျပည္ကုိ ကရင္လက္က ကယ္တင္ခဲ့ၾကရတယ္၊
အေနာက္ဖက္ ရခုိင္နယ္မွာ လင္းဒပါးနီေတြ အစုလိုက္ အၿပံဳလိုက္ ေခၚသြင္းလာခ့ဲတဲ့ ကုလားလူအုပ္ဟာ ဘူးသီးေတာင္၊ ေမာင္ေတာနယ္က ရခုိင္ရြာေပါင္း ၅၀၀ ခန္႔ကို မီးရႈိ႕ သတ္ျဖတ္၊ ဖ်က္ဆီးခဲ့ၾကၿပီး၊ အဲဒီေဒသမွာ သူတုိ႔ေတြကသာ လူမ်ားစုျဖစ္တယ္ဆုိၿပီး အဲဒီ နယ္ ၂ ခုကို ပါကိစၥတန္နဲ႔ ပူးေပါင္းေပးဖုိ႔ တရစပ္ ေတာင္းဆုိ၊ ဆူပူေနခဲ့ၾကပါတယ္။ စစ္တပ္လာရင္ ထြက္ေျပးၾကတယ္၊ စစ္တပ္ ထြက္သြားတာနဲ႔ တျပိဳင္တည္း ရခိုင္ရြာေတြကို မီးရိႈ႕ သတ္ျဖတ္၊ မုဒိမ္းက်င့္တယ္၊ ရခုိင္ရြာေတြ ကုလားမူဂ်ာဟစ္ တပ္ေတြ ႏွိပ္စက္မႈေၾကာင့္ တခ်ိန္လုံး ထြက္ေျပးေနခဲ့ရတာ ၁၉၈၈ ခုႏွစ္အထိပါပဲ။
အဲဒီလို အေျခအေနဆုိးေတြေအာက္မွာ ဗမာျပည္။ ျပည္တြင္းစစ္ေၾကာင့္ ဘာဦးတည္ခ်က္မွလည္း မရွိပဲ ႏြားေျပးရာမွာ ဖ်ာဆုိးလြင့္သလို လြင့္ပါေနခဲ့ၾကတဲ့ ရခုိင္သူပုန္ေတြဟာ ကုလားဆုိးေတြကုိ တခ်က္မွ မ်က္ေစာင္းထုိးမၾကည့္ခဲ့ပဲ ဗမာအစိုးရကိုဘဲ လွိမ့္ကိုက္ေနခဲ့ၾကတယ္၊ ဒါေပမဲ့ သူတုိ႔ရဲ႕ ဗမာေတာ္လွန္ေရးဟာ ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) အတြင္း ဗမာ (၅၀) ေတာင္ အေသအေပ်ာက္ ရွိေအာင္ မလုပ္ႏုိင္ခဲ့ဖူးပါ၊ ကုလားဆုိလို႔လည္း ဘဂၤလားေဒ့ရွ္က ယုေခ်ာင္းၿမိဳ႕အနီးက ကုလားဓားျပ (၂)ေယာက္ကုိ ပုလိပ္ခြင့္ျပဳခ်က္နဲ႔ သတ္ျဖတ္ခဲ့ဖူးတာပဲရွိပါတယ္။
လင္းဒပါးနီ အဂၤလိပ္ေတြနဲ႔ ပတ္သက္လာရင္ေတာ့ အေနာက္ဖက္က ရခုိင္အေျခအေနကုိလည္း အနည္းငယ္ ျပန္လွန္သုံးသပ္ရပါလိမ့္မယ္၊ ရခုိင္ဖက္ကၾကည့္ရင္ လင္းဒပါးနီ အဂၤလိပ္ေတြကို ေခၚခ်လာခဲ့တာ ဘဂၤါလီ ကုလားမူဆလင္ေတြျဖစ္ၿပီး။ ျမန္မာသမိုင္းဖက္ၾကည့္ရင္ လင္းဒပါးနီကုိ ေခၚခ်လာခဲ့တာဟာ ရခုိင္ေတြျဖစ္ပါတယ္၊ ဒီလိုေခၚခ်လာခဲ့ရတာဟာလည္း ျမန္မာဘုရင္တပ္ေတြက တရားလြန္ ပက္စက္လြန္းလို႔သာ ျဖစ္ပါတယ္၊ ျမန္မာျပည္ကုိ လင္းဒပါးနီေတြ မ၀င္ခင္က ရခုိင္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႔ အေရွးအိႏိၵယ ကုမၸဏီအရာရွိေတြ ဒကၠားမွာ သေဘာတူညီခ်က္ တခုလုပ္ခဲ့ၾကပါ တယ္၊ အင္း၀ကို တုိက္ရာမွာ ရခုိင္က လူအင္အား၊ ရိကၡာ၊ စစ္စရိတ္ေတြ ေပးၿပီး ကူတုိက္ရမယ္၊ စစ္ၿပီးတဲ့အခါ ရခုိင္ကုိ လြတ္လပ္တဲ့ ႏုိင္ငံတခုျဖစ္ေအာင္ ထူေထာင္ေပးမယ္လို႔ လင္းဒပါးနီေတြက အတိအလင္း ၀န္ခံကတိျပဳခဲ့ၾကပါတယ္။ ၁၈၂၆ ခုႏွစ္မွာ အဂၤလိပ္ျမန္မာ ပထမစစ္ပြဲျဖစ္ၿပီး ရႏာၱပုိစာခ်ဳပ္ ခ်ဳပ္ဆုိကာ အာသံ၊ မဏိပူရ္၊ ရခုိင္နဲ႔ တနသၤာရီနယ္ေတြကို ဆုံးရႈံးခဲ့ရပါတယ္၊ ၁၈၃၅ ခုႏွစ္မွာ ရခိုင္ေခါင္းေဆာင္ေတြက ကတိအတုိင္း လြပ္လပ္ေရးေပးဖုိ႔ လင္းဒပါးနီေတြကို ေျပာတဲ့အခါ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္းပဲ ကတိက၀တ္ခ်ဳိးေဖာက္ခဲ့တယ္၊ ရခုိင္ေခါင္းေဆာင္ေတြ ျပင္သစ္အကူအညီ နဲ႔ ပုန္ကန္ဖုိ႔ ႀကံစည္တဲ့အခါ ဖမ္းဆီးခံလိုက္ရၿပီး၊ ဒကၠားေထာင္သို႔ အပို႔ခံလိုက္ရပါတယ္၊ မင္းမ်ဳိး၊ မင္းႏြယ္ျဖစ္တဲ့ မင္းသားႀကီး ေရႊဘန္းဟာ အစာငတ္ခံ ဆႏၵျပရင္း ေသဆုံးခဲ့ရပါတယ္၊ သူ႔အေလာင္းကို စစ္ေတြၿမိဳ႕နဲ႔မလွမ္းမကမ္းမွာ တည္ရွိတဲ့ ၀ဖီးခ်ပ္ကၽြန္းေပၚမွာ သၿဂိဳဟ္ခြင့္ရခဲ့ပါတယ္၊ ဒီအျဖစ္အပ်က္ေတြ ဟာ ရခုိင္ေတြအဖုိ႔ က်ားေၾကာက္လို႔ ရွင္ႀကီးကုိး၊ ရွင္ႀကီး ၂ ခါဆုိးဆုိတဲ့ ဒဏ္ကုိ ႏွစ္ေပါင္း (၅၀) အတြင္းမွာ ခံခဲ့ရပါတယ္၊
ဗုဒၶဘာသာ လူမ်ဳိးေတြအတြက္ လာျခင္းေကာင္းစြာနဲ႔ ေရာက္လာခဲ့တာ မဟုတ္တဲ့ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ၁၉၃၇ မွာ အိႏိၵယ နယ္ခ်ဲ႕ဆန္႔က်င္ေရး လႈပ္ရွားမႈနဲ႔ ျမန္မာလႈပ္ရွားသူေတြ ပူးေပါင္းလႈပ္ရွားလာမွာ စုိးလုိ႔ ျမန္မာကို အိႏိၵယကုိလုိနီကေန ခြဲထုတ္လုိက္ပါတယ္၊ အဲဒီ ခြဲေရး တြဲေရး အခ်ိန္ကာလ ရခုိင္နဲ႔ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ လူမ်ဳိးစုေတြ မူဆလင္ ကုလားဦးေရထက္ ေမာက္တက္ေနတဲ့ စစ္တေကာင္းနယ္ကုိ အိႏၵိယထဲ ထည့္ဖုိ႔အတြက္ ရက္အနည္းငယ္ တုံ႔ဆုိင္းေနခဲ့ၾကၿပီး။ နတ္ျမစ္ကေန ျဖတ္ပစ္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ အေရွးဘဂၤါနယ္ကုိ လင္းဒပါးနီေတြ ၀င္လာစ ၁၇၈၀ ေလာက္မွာ ေဒသခံအမ်ားစုဟာ ရခုိင္ဗုဒၶဘာသာ လူမ်ဳိးေတြ၊ တခ်ိဳ႕ ျမန္မာေခၚ မရမာေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္၊ အဲဒီေဒသခံလူမ်ဳိးေတြဟာ ဆယ္စု ေလး၊ ငါးစုအတြင္း ကာလကတၱားဖက္မွ လိွမ့္၀င္လာခဲ့တဲ့ မူဆလင္လူအုပ္ၾကား ညွပ္ပါသြားခဲ့ပါတယ္၊ ဒါ့ေၾကာင့္ အုပ္ခ်ဳပ္သူ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ေဒသခံလူမ်ဳိးေတြရဲ႕ ေျမယာ အုိးအိမ္ေတြကို ဘဂၤါလီမူဆလင္ေတြဆီမွာ မေရာင္းရဆုိတဲ့ ဥပေဒျပဌာန္းခဲ့ရပါတယ္၊ စစ္တေကာင္း ေတာင္တန္းနယ္ကိုေတာ့ သာသနာျပဳဖို႔ရည္ရြယ္ခ်က္နဲ႔ လူမိ်ဳးစုမဟုတ္သူမ်ား ၀င္ေရာက္အေျခခ်ေနထိုင္ခြင့္ မျပဳရဆိုတဲ့ (၁၉၀၀ ရီဂူေလးရွင္း ဥပေဒ) ကုိျပဌာန္းခဲ့ပါတယ္၊ အိႏိၵယမူဆလင္ကုလားေတြဟာ စစ္တေကာင္းနယ္မွာ နယ္ေျမက်ဥ္းေျမာင္းၿပီး ရခုိင္လူအုပ္က ေနရာယူထားတာေၾကာင့္ စစ္ေတြခရိုင္ဖက္ကို ပိုမိုလွိမ့္၀င္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ၁၉၃၈မွာ စစ္ေတြခရိုင္ဖက္မွာ ကုလားလူအုပ္ဟာ ေဒသခံရခုိင္ေတြထက္ အဆမတန္ေမာက္တတ္ေနလို႔ လင္းဒပါနီေတြကိုယ္တုိင္ ျပင္ဆင္ဟန္႔တားမႈ တစ္ခုျပဳလုပ္ရန္ စီစဥ္ေနဆဲမွာပဲ ဒုတိယ ကမာၻစစ္ျဖစ္ပြားလာခဲ့ပါတယ္၊ စစ္အတြင္းကျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ ကုလား ရခုိင္အဓိကရဏ္္းမွာ ရခုိင္လူမ်ဳိးေတြဟာ လူနည္းစုဘ၀နဲ႔ ခုခံခဲ့ရတာျဖစ္ပါတယ္၊ တခ်ိဳ႕ျဖစ္ရပ္ေတြမွာ ကုလားတိုက္ခိုက္သူ ငါးရာခန္႔ကို တစ္ေယာက္တည္းခံခ်လို႔ တစ္ရြာလံုးလြတ္ေျမာက္ခဲ့တဲ့ အျဖစ္ေတြရွိပါတယ္၊ ကရင္စစ္သားတခ်ဳိ႕ အိႏိၵယဖက္ကုိ ဆုတ္ခြါလာရင္းနဲ႔ ရခုိင္လူအုပ္ကုိ ကာကြယ္ေပးခဲ့မႈေၾကာင့္ လူေပါင္း (၄၀၀၀) ခန္႔ အသက္ခ်မ္းသာရာ ရခဲ့တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြ ရွိပါတယ္၊ အဲဒီ အေရးအခင္း ျဖစ္ပြါးၿပီးေနာက္ (၄) ႏွစ္ၾကာတဲ့အခါ အိႏိၵယက မူဆလင္ေတြ ပါကိစၥတန္ဆုိတဲ့ နာမည္နဲ႔ခြဲထြက္ဖုိ႔အံုၾကြလာတာကိုေတြ႔ရပါတယ္၊ မူဆလင္အမ်ားစု ေနထုိင္ရာဆိုၿပီး ေထာက္ျပေပမဲ့ မူဆလင္လူအုပ္ၾကားမွာ ဟိႏိၵဴဘာသာ၀င္ေတြ ေရာယွက္ေနတာေၾကာင့္ မူဆလင္အမ်ားစု နယ္ေျမျဖစ္ဖုိ႔အတြက္ ဟိႏိၵဴလူမ်ိဳးေတြကို မူဆလင္ေတြ ရက္ရက္စက္စက္ သတ္ျဖတ္ခဲ့ၾကပါတယ္။ ပါကစၥတန္ႏွင့္ အေရွ႕ပါကစၥတန္(ဘဂၤလာေဒ့ရွ္)မွာ ဟိႏိၵဴလူမ်ိဳးေတြ သိန္းခ်ီလုိ႔ေသဆံုးခဲ့ရပါတယ္၊ စစ္တေကာင္းၿမိဳ႕ေျမာက္ဖက္ မိုင္တစ္ရာေလာက္ အကြာမွာရွိတဲ့ ႏို၀ါခါလီ ေသြးေခ်ာင္းစီးမႈအျဖစ္အပ်က္ဟာ သမိုင္းမွာ ေမ့ေပ်ာက္ႏိုင္စရာမရွိတဲ့ အျဖစ္ဆိုးေတြပါ၊ မူဆလင္ေတြဟာ လူအုပ္နဲ႔အၾကမ္းဖက္ၿပီး ႏိုင္ငံေရးျပႆနာ လုပ္ေလ့လုပ္ထရွိတယ္ဆုိတာ မူဆလင္ေရာက္ရွိရာ ေနရာတို္င္းမွာ ေတြ႔ျမင္ေနက် ျဖစ္ပါတယ္၊ အဲဒီအေျခအေနေတြ ျဖစ္ပြားေနစဥ္မွာ စစ္တေကာင္းနယ္ရဲ႕ ဒုတိယ အႀကီးဆံုးၿမိဳ႕ျဖစ္တဲ့ ဖေလာင္းခ်ိပ္ ေခၚ ေကာ့ခ္စ္ဘဇားၿမိဳ႕ဟာ ရခုိင္အိမ္ေျခ ႏွစ္ေထာင္ခန္႔နဲ႔ ကုလားအိမ္ တစ္ရာခန္႔သာရွိၿပီး ဗုဒၶဘာသာ ေစတီဘုရားေက်ာင္းကန္ေတြန႔ဲျဖစ္ပါတယ္၊ နတ္ျမစ္အေနာက္ဘက္ ေမာင္းေတာၿမိဳ႕တဘက္က ယခု ဘဂၤလာေဒ့ရွ္အပိုင္ ကယုေခ်ာင္းၿမိဳ႕ေခၚ တတ္ကနက္ဟာ ရခုိင္အိမ္ေျခေျခာက္ရာခန္႔ႏွင့္ ကုလားအိမ္ တစ္ေဆာင္သာရွိပါတယ္၊ စစ္တေကာင္းအနီးနဲ႔ ပင္း၀ါ၊ ဖေလာင္းခ်ိပ္၊ မဟားဇိုးနယ္မ်ားမွာ ရခုိင္ရြာေပါင္း (၇၀၀) ခန္႔ ရွိေနခဲ့ပါတယ္။ ေဒသအုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွာလဲ ရခုိင္လူမ်ိဳးမ်ားကို ခန္႔ထာၿပီး အုပ္ခ်ဳပ္ေနခဲ့ပါတယ္၊ ပါကစၥတန္ကို အိႏိၵယက ခဲြထြက္ဖို႔ျပင္ဆင္ေနစဥ္မွာ စစ္တေကာင္းေတာင္တန္းနယ္မွာရွိတဲ့ သက္ေထာင္၊ ဖလံေထာင္၊ ဗိုလ္မင္းေထာင္(ဗိုလ္မင္းေထာင္ဆိုတာ ေတာင္ငူဖက္က ဗိုလ္မင္းေမာင္စိန္ျဖဴနဲ႔အတူ လိုက္ပါခဲ့သူ ျမန္မာလူဦးေရ သံုးေထာင္ခန္႔ကို ျပည္နယ္တစ္ခု ဖြဲ႔စည္းေပးလုိက္တဲ့ ေနရာတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္) ဆိုတဲ့ နယ္သံုးနယ္က ျပည္သူေတြဟာ ငါတုိ႔ မူဆလင္ေတြနဲ႔ အတူမေန ျမန္မာျပည္ သို႔မဟုတ္ အိႏိၵယႏွင့္ ပူးေပါင္းထားခဲ့ပါလို႔ တစာစာ ေအာ္ဟစ္ ေတာင္းဆိုခဲ့ၾကပါတယ္၊ အိမ္တုိင္းလုိလုိ အိႏိၵယအလံ ျမန္မာအလံေတြကို လႊင့္ထူထားခဲ့ၾကပါတယ္၊ စစ္တေကာင္း ေတာင္တန္းနယ္သားမ်ားဟာ ေတာင္ေပၚသားမ်ားျဖစ္ၾကေပမဲ့ အမ်ားစုဟာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြ ျဖစ္ၾကတဲ့အတြက္ လင္းဒပါးနီ အာဏာပုိင္ေတြ သူတုိ႔ရဲ႕ တညီတညြတ္ ေတာင္းဆုိမႈကုိ ေစာင္းလုိ႔ေတာင္ မၾကည့္ခဲ့ပါဘူး၊ မၾကာခင္ ပါကိစၥတန္စစ္သားမ်ား ေတာင္တန္းနယ္သို႔ ေရာက္လာခဲ့ၿပီး အိ္မ္တုိင္းလိုလို လႊင့္ထူထားတဲ့ အလံမ်ားကို ဆြဲခ်သြားၾကပါတယ္၊ ပါကိစၥတန္ဟာ အိႏိၵယလြတ္လပ္္ေရးရၿပီး လအနည္းငယ္အတြင္းမွာ ခြဲထြက္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္၊ ပါလီမန္ဆုံးျဖတ္ခ်က္အရ မဲခြဲတဲ့အခါ ပါကိစၥတန္ခြဲထြက္ခြင့္ေပးဖုိ ့ဖက္က မဲရွဳံးနိမ့္ခဲ့ပါတယ္၊ ဒါေပမဲ့ အလီဂ်န္နားက ပါလီမန္က ဆုံးျဖတ္တာကုိ ဂရုမစုိက္ပဲ တုိက္ရုိက္အက္ရွင္ေဒး လုပ္တယ္ဆုိၿပီး ဟိႏိၵဴလူနည္းစုေတြကို အစုလုိက္အၿပဳံလုိက္သတ္ျဖတ္ၿပီး၊ ႏုိင္ငံထူေထာင္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၆၂ ခုႏွစ္မွာ အေမရိကန္ ေထာက္လွမ္းေရးအဖြဲ႔ စီအုိင္ေအေခၚ ငပြႀကီးေတြဟာ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ကြန္ျမဴနစ္အႏၱရာယ္ကုိ ထိထိမိမိ ကာကြယ္ႏုိင္ ဖုိ႔အတြက္ သူရဲေကာင္းတစ္ေယာက္ေရြးခ်ယ္ဖုိ႔ ႀကံစည္ေနၾကပါတယ္၊ သူလိုအပ္တဲ့ ေငြအား၊ လက္နက္အင္အားနဲ႔ တျခားအကူအညီေတြကို ရက္ရက္ေရာေရာ ေပးပါ့မယ္ဆုိၿပီး၊ သူ႔ကုိ အမ်ားသေဘာတူ ေရြးခ်ယ္တင္ေျမွာက္ထားတဲ့ ဒီမိုကေရစီ အစိုးရဆီက အာဏာသိမ္းခုိင္းလိုက္ပါတယ္၊ သူကေတာ့ တျခားလူမဟုတ္ပါဘူး၊ ျမန္မာႏုိင္ငံကို ၂၆ ႏွစ္အတြင္း ကမၻာ့အမြဲေတဆုံး စာရင္းသြင္းေပးသြားခဲ့သူ ဗုိလ္ခ်ဳပ္ေန၀င္းဘဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သူဟာ အေမရိကန္ လင္းဒပါးနီေတြဆီကရတဲ့ လက္နက္ေတြနဲ႔ အျပစ္မဲ့ ျပည္သူအရပ္သားေတြကို ျပန္ေပးဆြဲ သတ္ျဖတ္ မုဒိမ္းက်င့္ၿပီး၊ တုိက္ခုိက္တဲ့ တန္ျပန္ေျပာက္က်ား စစ္ဆင္ေရးဗ်ဴဟာကုိ ခ်မွတ္ကာ ကြန္ျမဴနစ္ေတြနဲ႔ တုိင္းရင္းသား လက္နက္ကိုင္ တပ္ဖြဲ႔ေတြကို ႏွိမ္နင္းခဲ့ပါတယ္။ ေက်ာင္းသားသမဂၢအေဆာက္အဦးႀကီးကုိလည္း အေမရိကန္က ရက္ရက္ေရာေရာ ေပးကမ္းတဲ့ ဒုိင္းနမိုင္းေတြနဲ႔ဘဲ ၿဖိဳခြဲခဲ့ပါတယ္၊ ၿမိဳ႕ေပၚမွာ လႈပ္ရွားတဲ့ ေက်ာင္းသား ရဟန္း သံဃာေတြရဲ႕လက္နက္မဲ့ ျပည္သူေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာကိုလည္း သတ္ျဖတ္ေခ်မႈန္းခဲ့ပါတယ္၊ ေနာက္ဆုံးမွာေတာ့ သူ႔ရဲ႕ လုပ္ေဆာင္မႈေတြဟာ သူရည္မွန္းခဲ့တဲ့ ဆုိရွယ္လစ္ပန္းတုိင္မဟုတ္ပဲ တုိင္းျပည္ကို န၀တ စစ္အုပ္စုလက္ထဲ ထုိးထည့္ၿပီး မ်က္စိမွိတ္ခဲ့ရွာပါတယ္၊ ဒီအျဖစ္ပ်က္ဟာ ၁၈၂၄ ခုမွ သကၠရာဇ္ ၂၀၀၀ အထိ၊ လင္းဒပါးနီေတြနဲ႔ဆက္ႏြယ္ခဲ့ရတဲ့ ဒုကၡသုကၡေတြအနက္က လူသိအနည္းဆုံးနဲ႔ ဒုကၡအက်ဆုံးကိစၥႀကီးျဖစ္ပါတယ္။
၁၉၉၀ ၀န္းက်င္မွာ ရုရွားဦးေဆာင္တဲ့ ကြန္ျမဴနစ္အုပ္စုနဲ႔ အေမရိကန္ဦးေဆာင္တဲ့ အရင္းရွင္အုပ္စုတုိ႔ ေၾကာက္ခမန္းလိလိ အားၿပိဳင္ေနခဲ့တဲ့ စစ္ေအးတုိက္ပြဲဟာ ဆုိဗီယက္ရုရွားျပည္ေထာင္စု ၿပိဳကြဲသြားခဲ့မႈႏွင့္အတူ အဆုံးသတ္ခဲ့ပါတယ္၊ ကမာၻ႕စစ္ပြဲမ်က္ႏွာစာဟာ ဒီမိုကေရစီ ဘက္ေတာ္သားေတြနဲ႔ ကုတ္ကပ္က်န္ရစ္ေနတဲ့ ဆုိးသြမ္းအာဏာရွင္တစုနဲ႔သာ ဘက္ၿပိဳင္စရာ ရွိေတာ့မွာပဲလို ကမာၻ႕ျပည္သူေတြ ေမွ်ာ္လင့္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ေနာက္ဆုံးမွာေတာ့ အဲသလိုျဖစ္မလာပဲ အေမရိကန္ လင္းဒပါးနီနဲ႔ မူဆလင္အစြန္းေရာက္ေတြရဲ႕ ၀ိေရာဓိဟာ ေကာင္းကင္ဘုံဆန္တဲ့ ပဋိပကၡတခုအသြင္နဲ႔ ႀကီးထြားသည္ထက္ ႀကီးထြားလာခဲ့ပါတယ္။ ဒီကိစၥမွာလည္း လင္းဒပါးနီေတြဟာ ကုိယ့္အတတ္ ကိုယ္စူးခဲ့တာပဲျဖစ္ပါတယ္၊ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္မွာ အာဖဂန္နစၥတန္ကို ရုရွားတပ္ေတြ သိမ္းထားလုိ႔ ရုရွားေတြကို တုိက္ထုတ္ဖုိ႔အတြက္ လင္းဒပါးနီေတြက ႏုိင္ငံတကာက မူဆလင္ေတြကို တာလီဘန္အျဖစ္နဲ႔ စုစည္းေပးခဲ့ၿပီး လက္နက္ ခဲယမ္းမီးေက်ာက္ ေငြေၾကးန႔ဲ ဗုံးခဲြ သင္တန္းပါ ေပးခဲ့ၾကပါတယ္၊ တာလီဘန္ဆုိတာ မူဆလင္ဘာသာေရးေက်ာင္းက ေက်ာင္းသားလုိ႔ အဓိပၸါယ္ထြက္ပါတယ္၊ ကမာၻ႕အႏွံ႔မွာရွိတဲ့ မူဆလင္ဘာသာေရး ေက်ာင္းသားေတြနဲ႔ အာဖဂန္တြင္ အေပ်ာ္တမ္းတုိက္ခုိက္လိုသူ မူဆလင္မ်ားကုိ စစ္တေကာင္း၊ ပီနန္၊ ဘန္ေကာက္ ဆိပ္ကမ္းၿမိဳ႕ေတြကေန ပါကိစၥတန္ ကရာခ်ိၿမိဳ႕ကို အိမ္ဦးနဲ႔ၾကမ္းျပင္လို သြားလို႔ရေအာင္ လင္းဒပါးနီ ေထာက္လွမ္းေရးေတြ စီစဥ္ေပးခဲ့ၾကတယ္။ ဗမာျပည္က အလုပ္လက္မဲ့ မူဆလင္ေတြလည္း အဲဒီ လမ္းေၾကာင္းကပဲ ကမာၻ႕ အႏွံ႔ ေျခဆန္႔ႏုိင္ခဲ့တယ္။ စီအုိင္ေအ ေခၚ ငပြႀကီးေတြကလည္း ရခုိင္ဖက္က မူဆလင္ေတြကို အာဖဂန္ကိစၥမွာ ကူညီမယ္ဆုိရင္ မင္းတုိ႔ကို ဗမာျပည္မွာ ျပည္နယ္တခု ျဖစ္လာေအာင္ လုပ္ေပးမယ္လို႔ အလြတ္သေဘာ ေျပာတာကိုလည္း ေတြ႔ရပါတယ္၊ အာဖဂန္နစၥတန္ လြပ္လပ္ေရးရၿပီး တာလီဘန္အစိုးရ ဖြဲ႔စည္းလိုက္တဲ့အခါ အစြန္းေရာက္မူဆလင္အစုိးရ ျဖစ္သြားခဲ့ပါတယ။ အာဖဂန္ႏုိင္ငံ၊ ဘာမီယန္ေဒသက ကမာၻ႕အႀကီးဆုံး ဗုဒၶရုပ္ပြါးေတာ္ကို အေျမွာက္နဲ႔ထုၿပီး ဖ်က္ဆီးခဲ့ၾကပါတယ္၊ နယူးေယာက္ၿမဳိ႕က ကမာၻ ့ကုန္သြယ္ေရး အေဆာက္အဦးႀကီးကုိ တုိက္ခိုက္လာပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြနဲ႔ မူဆလင္ေတြရဲ႕ ေကာင္းကင္ဘုံဆန္တဲ့ ပိဋိပကၡဟာလည္း ဆြဲမႏုိင္ငင္မရျဖစ္လာခ့ဲပါတယ္၊ တာလီဘန္ေတြ ဗုဒၶရုပ္ပြါးေတာ္ကုိ ဖ်က္ဆီးခဲ့တာနဲ႔ ပတ္သက္လုိ႔ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ႏုိင္ငံေတြက သေဗၺသတၱာ ကမၼႆကာ ဆုိၿပီး ဒီအတုိင္း လက္ပိုက္ထိုင္ၾကည့္ေနၾကတာကို လင္းဒပါးနီေတြက မခ်င့္မရဲျဖစ္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ မူဆလင္အစြန္းေရာက္ေတြကလည္း လင္းဒပါးနီေတြ ရွိေနတဲ့ ႏုိင္ငံေတြနဲ႔ သူတုိ႔ သြားလာက်က္စားရာ ဟိုတယ္နဲ႔ အပမ္းေျဖစခန္းေတြကုိ တာဂတ္ထားၿပီး သဲသဲမဲမဲတုိက္ခုိက္လာခဲ့ၾကတယ္။
အဲဒီအေျခအေနေတြေၾကာင့္ သြားလာလွည့္လည္စရာ ကမာၻေျမႀကီး က်ဥ္းေျမာင္းသြားသလိုျဖစ္ခဲ့ရတဲ့ လင္းဒပါးနီေတြအဖုိ႔ ထြက္ေပါက္ရွာတဲ့အေနနဲ႔ ေနာက္ထပ္ကမာၻအႀကီးဆုံး မူဆလင္သခ်ၤဳိင္းတခု ဖန္တီးဖုိ႔ႀကံစည္လာခဲ့ၾကျပန္ပါတယ္။ တနည္းေျပာရရင္ သူတို႔ ခရစ္ယန္ လင္းဒပါးနီေတြကုိ တဖက္သတ္ မ်က္ေစာင္းထိုးေနတဲ့ ပါလက္စတုိင္းျပႆနာကိစၥကုိ အေရွးေတာင္အာရွက ဗုဒၶဘာသာ၀င္ နယ္ေျမတခုဆီကို ေရႊ႕ေျပာင္းခ်င္ေနတဲ့ ကိစၥျဖစ္ပါတယ္၊ ဒီေနရာမွာ ဗုဒၶဘာသာ၀င္အမ်ားစု ျဖစ္ၿပီး မူဆလင္ျပႆနာ မီးခဲျပာဖုံးရွိေနခဲ့တဲ့ ျမန္မာႏုိင္ငံကို လင္းဒပါးနီေတြ စံနစ္တက် ေရြးခ်ယ္ခဲ့ၾကပါတယ၊္ လူဦးေရ အဆမတန္ မ်ားျပားထူထပ္တဲ့ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နဲ႔ ထိစပ္ေနတဲ့ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ မူဆလင္ေတြ က်ဴးေက်ာ္၀င္ေရာက္ ေနထိုင္မႈဟာ အဆန္းတၾကည္ ကိစၥတခုေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး၊ ဆန္းတာက အဲဒီလို က်ဴးေက်ာ္ ၀င္ေရာက္ေနထုိင္သူ မူဆလင္လူအုပ္ထဲက လူတစ္စုကုိ တဖက္ႏိုင္ငံမွ ဘာသာ၊ မ်ိဳးႏြယ္၊ ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ ဘာသာစကား အတူတူျဖစ္ပါလွ်က္ ျမန္မာႏုိင္ငံဖြား တိုင္းရင္းသား လူမ်ဳိးတမ်ဳိးျဖစ္တယ္လို႔ လင္းဒပါးနီေတြက ေရွ႕ေနလိုက္ေပးေနျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္၊ သူတုိ႔ေတြဟာ ဒုတိယကမာၻ႕စစ္ကာလက ျမန္မာႏုိင္ငံကုိ ၀င္လာခဲ့တဲ့ မဟာမိတ္တပ္ေတြကို အခမဲ့ ကုတုိးသယ္ပို႔ေပးခဲ့ၾကတယ္၊ အခမဲ့ ေပၚတာလိုက္ေပးခဲ့ၾကတယ္လို႔ အေရွ႕ေတာင္အာရွ ႏိုင္ငံေရး အဘိဓါန္မွာ ေရးသားေဖာ္ျပခဲ့ၾကပါတယ္။ သူတို႔ကို အဲသလို ကုတိုးသယ္ေပးခဲ့သူေတြဟာ ဗမာျပည္ဖက္က မူဆလင္ေတြသာျဖစ္တယ္လို႔ သူတို႔ရဲ႕ ဒုတိယကမာၻ႔စစ္ မွတ္တမ္းမွာ ေတြ႔ရပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံကို ႏွစ္ေပါင္း (၁၀၀) ေက်ာ္ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ပါတယ္၊ အဲဒီကာလတစ္ေလွ်ာက္မွာ သူတုိ႔ရဲ႕ အမိန္႔ျပန္တမ္း၊ ၀ရမ္း၊ သန္းေခါင္စာရင္း။ တရားရုံး မွတ္တမ္းေတြ တပုံတေခါင္း ရွိခဲ့ဖူးပါတယ္၊ အဲဒီမွတ္တမ္း မွတ္ရာေတြမွာလည္း မူဆလင္လူအုပ္နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ 'ရိုဟင္ဂ်ာ' ဆုိတဲ့ေ၀ါဟာရနဲ႔ လူမ်ဳိးမေတြ႔ရပါ။ 'မုိဟာေမဒင္ မူဆလင္မန္' လို႔သာ ေတြ႔ရပါတယ္၊ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ရိုဟင္ဂ်ာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ နယူးေယာက္၊ ကမာၻ႕ကုန္သြယ္ေရးအေဆာက္အဦး တိုက္ခိုက္ခံရမႈ ေနာက္ပိုင္းတြင္ က်ယ္က်ယ္၀န္း၀န္း ေထာက္ခံအားေပးလာခ့ဲၾကၿပီး ေဒသတြင္း ျပႆနာတခု ျဖစ္လာေအာင္ ဖန္တီးလာခဲ့ၾကပါတယ္။ ၁၉၀၀ ခုႏွစ္က စၿပီး သကၠရာဇ္ ၂၀၀၀ ေက်ာ္အထိ တဖက္ႏုိင္ငံမွ မူဆလင္တုိ႔ တရစပ္ က်ဴးေက်ာ္ ၀င္ေရာက္ေနထုိင္လာခဲ့တဲ့ ေမာင္းေတာနဲ႔ ဘူးသီးေတာင္နယ္ဟာ စတုရန္းမိုင္ ၄၀၀ ေက်ာ္သာသာဘဲ ရွိပါတယ္၊ အဲဒီနယ္ (၂) ခုမွာ မူဆလင္ လူဦးေရ (၇) သိန္းခန္႔အထိ ျပြတ္သိပ္ေနထုိင္ၾကၿပီး အလုပ္လက္မဲ့ေတြ ျဖစ္လာၾကတဲ့အခါ ေဒသထဲမွ နီးစပ္ရာ ႏုိင္ငံေတြဆီကုိ ထြက္ေျပးၾကပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္နဲ႔ ပတ္၀န္းက်င္ႏုိင္ငံေတြက မူဆလင္ အလုပ္လက္မဲ့ေတြပါ အဲဒီလူအုပ္နဲ႔အတူတကြ ေရာေႏွာပါလာခဲ့ၾကၿပီး ငါတုိ႔ကို စစ္အစိုးရ ႏွိပ္စက္ပါတယ္လို႔ေျပာကာ ႏုိင္ငံတကာမွ စာနာမႈေတြကုိ ေတာင္းခံခဲ့ၾကပါတယ္၊ ဒီေနရာမွာ ခုိး၀င္လာတဲ့ ကုလားေတြ ဗမာျပည္တြင္းသို႔ အထိ ဆက္လက္ျပန္႔ကားသြားပံုနဲ႔ ကုလားနဲ႔ စီးပြါးျဖစ္တဲ့ အလုပ္တစ္ခုအေၾကာင္း ေျပာျပခ်င္ပါတယ္၊ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္မွာ ရခုိင္ျပည္၊ ေက်ာက္ေတာ္က တပ္ရင္းဟာ ကရင္ျပည္နယ္၊ ေရွးတန္းတစ္ေနရာကို ထြက္ခြါတဲ့အခါ ကုလားတစ္ေယာက္ကုိ ေငြ တသိန္းစီယူၿပီး၊ ကုလား ငါးဆယ္ေလာက္ကုိ န၀တ စစ္ယူနီေဖာင္း ၀တ္ေပးကာ စစ္သားေယာင္ေဆာင္ၿပီး ဗမာျပည္ဖက္ကို သယ္ယူသြားတာကုိလည္း ေတြ႔ရွိရပါတယ္၊ အဲဒီကေနတဆင့္ ထုိင္း၊ မေလးရွား၊ ဂ်ပန္စတဲ့ ႏိုင္ငံေတြအထိ ပ်ံ႕ႏွံ႔သြားပါတယ္။ လင္းဒပါးနီေတြကလည္း သူတုိ႔ေတြကုိ ဒုကၡေရာက္ေနတဲ့ ရိုဟင္ဂ်ာေတြအျဖစ္ မေလးရွားလို အစိုးရမ်ဳိးကို အသိအမွတ္ျပဳ ေထာက္ပံ့ခိုင္းပါတယ္၊ မေလးရွားကလည္း ရိုဟင္ဂ်ာမွာ ခ်ဳိနဲ႔ အၿမီးမပါဘူးဆုိၿပီး အလြယ္တကူ လက္ခံလိုက္ပါတယ္။ လြတ္ေျမာက္နယ္ေျမမွာ ေရာက္ရွိေနတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံက ဒီမိုကေရစီ လႈပ္ရွားသူေတြကို ရိုဟင္ဂ်ာကုိ အသိမွတ္ျပဳဖုိ႔လည္း ဖိအားေတြ ေပးလာပါတယ္၊ တနည္းေျပာရရင္ သူတုိ႔နဲ႔ ေလာက္ကုိက္ေခြးလိုျဖစ္ေနတဲ့ ကုိလိုနီအေမြဆုိးကုိ လူႀကံဳပါးလိုက္ဖုိ႔ လုပ္လာပါတယ္၊ လူ႔အခြင့္ေရး လႈပ္ရွားသူ ရခုိ္င္အမ်ဳိးသမီးတဦးကုိ ဆုခ်ီးျမွင့္မယ္လို႔ သတင္းမီဒီယာေတြက ေၾကျငာထားၿပီးမွ အဲဒီအမ်ဳိးသမီးက ရိုဟင္ဂ်ာကို အသိအမွတ္ မျပဳလို႔ ျငင္းဆုိတဲ့အတြက္ ျပန္ရုတ္သိမ္းသြားခဲ့ပါတယ္၊ ဘီဘီစီ-၀က္ဘ္ဆုိက္စာမ်က္ႏွာတြင္လည္း ျမန္မာႏုိင္ငံက တုိင္းရင္းသားလူမ်ဳိးမ်ားအေၾကာင္းကို ေဖာ္ျပရာမွာ ရခုိင္ျပည္နယ္ေျမပုံေပၚမွာ ကုိရမ္ဖတ္ေနတဲ့ မူဆလင္အရုပ္နဲ႔ ရိုဟင္ဂ်ာျပည္နယ္လုိ ့ ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္း ေဖာ္ျပလာခဲ့ၾကပါတယ္၊ ၾသစေၾတလ်ကို ႏွစ္ (၁၀၀) အတြင္း မူဆလင္ႏုိင္ငံ ျဖစ္ရမယ္လို႔ မူဆလင္ေတြ လုပ္ေဆာင္ေနစဥ္မွာ အဂၤလန္မွာ ေျမေအာက္မီးရထားကို ဗုံးခဲြေနခ်ိန္မွာ၊ အဂၤလန္သားေတြ လန္ဒန္ၿမဳိ႕ေပၚက မူဆလင္ရပ္ကြက္ေတြကုိ မီးတင္ရႈိ႕ေနစဥ္မွာပဲ ျမန္မာႏုိင္ငံ အေနာက္ဘက္နယ္စပ္က မူဆလင္တစ္စုကုိ သံေယာဇဥ္ႀကီးမားပါတယ္ဆုိတဲ့ ကိစၥနဲ႔ပတ္သက္လို႔ လင္းဒပါးနီေတြ အဲဒီေလာက္အထိ အႏုစိတ္လာခဲ့ၾကတာ အသည္းယားစရာေကာင္းပါတယ္။ လင္းဒပါးနီေတြဟာ မူဆလင္ေတြကို သံေယာဇဥ္ႀကီးမားတဲ့ အျဖစ္အပ်က္တခုကုိ ေျပာျပခ်င္ပါတယ္၊ လူေသရင္ အျမန္ဆုံးေရာက္လာေလ့ရွိၿပီး၊ ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္ေလ့ရွိတတ္တဲ့ လင္းဒပါးနီေတြဟာ ၁၉၇၀ ခုႏွစ္က အေရွ႕ပါကိစၥတန္အျဖစ္က ဘဂၤလာေဒ့ရွ္နာမည္နဲ႔ ခြဲထြက္ဖုိ႔ လုပ္တဲ့အခါ၊ ပါကိစၥတန္ စစ္တပ္ေတြဟာ တစ္ေန႔ကို ဘဂၤါလီ မူဆလင္ဦးေရ သိန္းခ်ီလို႔ သတ္ျဖတ္ေနခဲ့တယ္၊ ဒီအေရးအခင္းေၾကာင့္ သန္းခ်ီတဲ့ မူဆလင္ ဒုကၡသည္ ေတြ အိႏိၵယထဲလွိမ့္၀င္လာခဲ့တာကို လက္ပုိက္ထုိင္ ၾကည့္မေနႏိုင္တဲ့ အိႏိၵယ၀န္ႀကီးခ်ဳပ္ အင္ဒီရာဂႏီၵ အေမရိကန္နဲ႔ အေနာက္ႏုိင္ငံေတြဆီသြားၿပီး တုိ႔အိမ္နီးနားမွာ အလြန္ႀကီးမားတဲ့ မူဆလင္ အသုဘႀကီးျဖစ္ေပၚေနပါတယ္၊ ေက်းဇူးျပဳလို႔ အင္အားႀကီးႏုိင္ငံေတြ ၀င္ေရာက္လက္လွ်ိဳၾကပါ၊ ကူညီၾကပါလို႔ ေတာင္းခံခဲ့ဖူးပါတယ္၊ ဘယ္လင္းဒပါးနီကမွ တုတ္တုတ္ မလႈပ္ခဲ့ၾကပါဘူး၊ နားပင္းေယာင္ေဆာင္ေနခဲ့ၾကပါတယ္၊ သူ႔ျပည္တြင္းေရးဘဲ ျဖစ္တယ္လုိ႔လည္း တရုတ္အစိုးရ ေျပာေလ့ရွိသလို ေျပာလႊတ္လိုက္ၾကပါတယ္။ ဒီအေရး အခင္းမွာ ဘဂၤါလီ မူဆလင္ ၃ - သန္းခန္႔ ေသဆုံးခဲ့ရပါတယ္၊ အိႏိၵယကေန ပါကိစၥတန္ႏုိင္ငံ ခြဲထြက္ထူေထာင္ခဲ့စဥ္က အိႏိၵယအတြင္းပိုင္းက ေခၚလာခဲ့တဲ့ ဘီဟာရီ မူဆလင္ ၇ - သန္းခန္႔ကုိ ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ လြတ္လပ္ေရးရတဲ့အခါ အိမ္ေပၚက အတင္းဆင္းခုိင္းၿပီး လမ္းေဘးေတြမွာ ေနခိုင္းပါတယ္၊ ထက္၀က္ေလာက္ကို ပါကိစၥတန္က ျပန္လည္ ေခၚယူသြားခဲ့ၿပီး ယခုတိုင္ က်န္ရွိေနေသးတဲ့ ဘီဟာရီေတြကို ဗမာျပည္ဖက္ကို ဘဂၤလားေဒ့ရွ္အစိုးရက တေရြ႕ေရြ႕ုခုိးသြင္းေနတာ ေတြ႔ရပါတယ္၊ ၁၉၈၈ ျမန္မာနုိင္ငံ အေရးအခင္းျဖစ္ပြါးစဥ္က အဲဒီလူအုပ္ကုိ ဘဂၤလားစစ္တပ္က ကားႀကီးကားငယ္ေတြနဲ႔ေခၚယူလာခဲ့ၿပီး ေတာင္ၿပိဳဖက္က သြင္းပို႔ခဲ့ၾကတာကုိ ေဒသခံေတြ အားလံုး မ်က္ျမင္ျဖစ္ပါတယ္၊ ဒီေနရာမွာ ဘဂၤါလီနဲ ့ပတ္သက္လုိ ့ အိႏိၵယသမုိင္းဆရာေတြရဲ ့အျမင္ကုိ ရွင္းျပလိုပါတယ္။
ဘဂၤါလီဆုိတာ နာမည္ႀကီးသေလာက္ နယ္ေျမနဲ ့ေနာက္ခံသမုိင္း မပီျပင္တဲ့လူမ်ဳိးတမ်ဳိးျဖစ္ပါတယ္၊ ဘဂၤါလီမွာ ဟိႏိၵဴဘဂၤါလီနဲ ့ မူဆလင္ဘဂၤါလီဆုိၿပီး ႏွစ္မ်ဳိးရွိပါတယ္၊ ယခုဘဂၤလားေဒ့ရွ္ေျမပုံရဲ ့ ေတာင္ဘက္ျမစ္၀ကြ်န္းေပၚပုိင္းကို ေရွးေဟာင္းအိႏိၵယသမုိင္းမွာ သမတတၳတုိင္းလုိ႔ေခၚၿပီး ေျမာက္ဘက္ပိုင္း ကုိ ၀ဂၤတုိင္းလုိ႔ေခၚပါတယ္၊ အဲဒီေနရာမွာ အာရကၡေဒသလုိ႔ေခၚတဲ့ စုိင္းျဒားမင္းႏိုင္ငံနဲ႔ ႏုိင္ငံနဲ႔လူမ်ဳိးနာမည္ ေပ်ာက္ပ်က္ခဲ့ရတဲ့ ပါလမင္းႏုိင္ငံ ေသနမင္းႏုိင္ငံဆုိတဲ့ ဗုဒၶဘာသာ ႏုိင္ငံသုံးခုဟာ ေအဒီ ၁၂၅၀ ခုႏွစ္အထိ တည္ရွိေနခဲ့ပါတယ္၊ အဲဒီ ဗုဒၶဘာသာႏိုင္ငံ သုံးခုကို ေဒလီစူလတန္ ကြာဟူဒင္ တပ္က ႏွစ္အနည္းငယ္စီျခားၿပီး ႏွစ္ဆယ့္ငါးႏွစ္အတြင္းမွာ ဖ်က္ဆီးခဲ့ၾကပါတယ္၊ ေဒသခံအမ်ားစုဟာလည္း ျမန္မာေခၚ မရမာမြန္ဂုိလြိဳက္ မ်ဳိးႏြယ္စုေတြ ျဖစ္ၾကပါတယ္၊ ယခု ဒကၠား ပတ္၀န္းက်င္မွာ တည္ရွိခဲ့တဲ့ အာရကၡေဒသက ရခုိင္ေတြကို အာရကန္လုိ ့ေခၚၾကေပမဲ့ သူတုိ ့မွာ ကုလား၊ မရမာဆုိိတဲ့ ခြဲျခားတဲ့ စကားရွိပါတယ္၊ ကုလားေလွတက္၊ မရမာ ေလွဆင္းဆုိတဲ့ စကားလည္းရွိပါတယ္၊ ပထမပိုင္းမွာ စူလတန္ ကြာဟူဒင္တပ္ေတြဟာ ပါလမင္းႏုိင္ငံနဲ ့ေသနမင္းႏုိင္ငံေတြကုိ ဖ်က္ဆီးခဲ့ၾကလုိ႔ မူဆလင္ဘာသာ မကူးေျပာင္းလုိသူေတြဟာ ေတာင္ဖက္မွာရွိတဲ့ အာရကၡေဒသကုိ ၀င္ေရာက္ခုိလွဳံခဲ့ၾကၿပီး အာရကန္ျဖစ္သြားခဲ့ရတယ္လုိ႔ ဆုိပါတယ္၊ ရခုိင္ေတြက အဲဒီခုိလွဳံလာသူေတြကို အေနာက္သားလို႔ ေခၚခဲ့ၾကပါတယ္။ ေအဒီ ၁၂၇၅ မွာ မဏိၰဳင္မတီ (အထင္ကရေျမ) လုိ႔ အဓိပၸါယ္ရတဲ့ၿမိဳ႕ေတာ္နဲ႔ အာရကၡေဒသႏုိင္ငံကုိ မူဆလင္ေတြ ဖ်က္ဆီးခဲ့ၾကပါတယ္၊ မူဆလင္ေတြဟာ သူတုိ႔ရဲ႕နယ္ေျမခ်ဲ႕ကားမွဳကုိ သက္ေသျပတဲ့အေနနဲ႔ ပင္လယ္နဲ႔အနီးဆုံး ဗလီတစ္ခုကုိ လမုံ႔ေတာထဲမွာ ေဆာက္လုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ အာရကၡေဒသရဲ႕အစိတ္အပို္င္းတခုျဖစ္တဲ့ ရကၡပူရနယ္ကုိေတာ့ မူဆလင္တပ္ေတြ မသိမ္းႏုိင္ခဲ့ၾကပါ။ ေအဒီ ၁၂၉၀ ေလာက္္မွာ ေ၀သာလီကုိ ဗဟိုျပဳၿပီး ဗုဒၶဘာသာထြန္းကားတဲ့ ရကၡပူရနယ္သားေတြဟာ ပါလနဲ႔ေသနႏုိင္ငံေတြက စစ္ေျပးဒုကၡသည္ေတြကုိ စုစည္းၿပီး မူဆလင္ကုလားေတြကုိ ျပန္လွန္တုိက္ထုတ္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ မူဆလင္တပ္ေတြနဲ ့ ၁၂- ေနရာမွာ ဓားနဲ ့ျခားခဲ့ရလုိ ့ ၁၂ ဓားျခား (သုိ ့မဟုတ္) ဘဂၤါ ၁၂ - နယ္ကုိ ျပန္လည္သိမ္းပိုက္ႏုိင္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ဟူဂလီျမစ္ ေခၚ ဘာဂင္ရနဒီ အေရွ႕ကမ္းကို ဗုဒၶဘာသာနယ္ေျမအျဖစ္ ရခုိင္လူမ်ဳိးမ်ား ထိမ္းသိမ္းလာခဲ့ၾကသည္မွာ ၁၇၅၀ - ခုမွာ ဟူဂလီျမစ္ကမ္းမွာ အဂၤလိပ္ အေရွ ့အိႏိၵယကုမၸဏီ ေျခကုတ္စခန္း ခ်လာခဲ့တဲ့ အခ်ိန္အထိျဖစ္ပါတယ္၊ အဂၤလိပ္ - ျမန္မာပထမစစ္ ျဖစ္ရတဲ့ အေၾကာင္းဟာ ျမန္မာဘုရင္က ရခုိင္ႏုိင္ငံကုိ သူတုိ႔သိမ္းပိုက္ခဲ့ၾကၿပီျဖစ္လုိ႔ ရခုိင္တုိ႔ရဲ႕လက္က်န္နယ္ေျမျဖစ္တဲ့ စစ္တေကာင္းႏွင့္ ဒကၠား မုိေခ်ဒါဘတ္ (ေမာက္သူဇာ) ကာဆိန္ဘာဇာတုိ႔ကုိ ျပန္လည္ေပးအပ္ရမည္ဟု အလီအဖန္အဖန္ ေတာင္းဆုိလာတာေၾကာင့္ ျဖစ္ပြါးခဲ့ရတယ္လို႔ အဂၤလိပ္မွတ္တမ္းက ဆုိပါတယ္။ ယေန႔ အိႏိၵယ နီေပါနဲ႔ ဘူတန္ႏုိင္ငံေက်ာင္းသုံး စာအုပ္ေတြမွာလည္း အဲဒီလုိပဲ ျပဌာန္းသင္ၾကားပါတယ္၊ ယခု ဒကၠားၿမိဳ႕ဆုိတာ ဓားျခားပဲျဖစ္ပါတယ္၊ အဲဒီေန႔ရက္ေတြက အိႏိၵယအတြင္းပိုင္မွာလည္း တျခားဟိႏိၵဴႏိုင္ငံငယ္ေတြဟာလည္း မူဆလင္တုိ႔ရဲ႕ ဖ်က္ဆီးမွဳကို ခံၾကရပါတယ္၊ အဲဒီက ႏုိင္ငံမဲ့ စစ္ေျပးဒုကၡသည္ေတြနဲ႔ မူဆလင္အျဖစ္ သြတ္သြင္းခံရတဲ့လူေတြ စုၿပံဳေရာေႏွာၿပီး အေနာက္ဘဂၤါနဲ႔ ဗီဟာနယ္စပ္မွာ စုၿပဳံတည္ရွိေနခဲ့တဲ့ လူအုပ္ကို ဘဂၤါလီလုိ ့ေခၚရာက ေအဒီ - ၁၃၀၀ မွာ ဘဂၤါလီလူမ်ဳိး စျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္၊ အဲဒီအထဲက မူဆလင္တခ်ဳိ ့ဟာ ရခုိင္ဘုရင္၊ သက္ဘုရင္၊ ႀတိပူရဘုရင္ေတြကုိ နန္းတက္လာတုိင္း မူဆလင္ဘြဲ႔တံဆိပ္ေတြ ေပးအပ္ၿပီး အေရွ႕ဘဂၤါနယ္မွာ ကုတ္ကပ္ေနၾကသူေတြျဖစ္ပါတယ္။ အေနာက္က မဂုိမူဆလင္ေတြ အင္အားေကာင္းလာၿပီး အေရွ႕ဘဂၤါနယ္ကုိ ေခတၱသိမ္းယူႏိုင္ခဲ့ခ်ိန္မွာ လူနည္းစုမူဆလင္ေတြကို မဂုိိတပ္ေတြက မ်က္ႏွာသာေပးခဲ့ပါတယ္၊ လူမ်ားစုျဖစ္တဲ့ ရခုိင္လူမ်ဳိးေတြကို ေမာဂၢကာလို ့ေခၚတဲ့ သီျခားေကာက္ခံတဲ့ ႀကီးေလးတဲ့အခြန္ကုိ စည္းၾကပ္ေကာက္ခံၿပီး ေဒသအတြင္းမွာ မေနႏုိင္ေအာင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ မဂုိမူဆလင္ေတြ အင္အားေလ်ာ့က်သြားတဲ့အခ်ိန္ (၁၆၈၀) ေလာက္မွာ - ရခုိင္ႏုိင္ငံ ဘဂၤါနယ္အတြင္း ခုိလွဳံေနေသာ မူဆလင္ လူနည္းစုေတြကုိ ရခုိင္ဘုရင္နဲ ့မဂုိဘုရင္က အကာအကြယ္မေပးႏုိင္ခဲ့တာေၾကာင့္ ဘဂၤါလီမူဆလင္ေတြ ေပၚတူဂီနဲ႔ ရခိုင္ပင္လယ္ဓားျပေတြဆီမွာ ဖမ္းဆီးေရာင္းခ်ခံခဲ့ၾကရပါတယ္၊ ဒါ့ေၾကာင့္ အဲဒီမူဆလင္လူစုဟာ အိႏိၵယ ရခုိင္နယ္စပ္ျဖစ္တဲ့ ဟူဂလီျမစ္အေနာက္ကမ္းနဲ႔ မုိေခ်ဒါဘတ္၀န္းက်င္မွာ သူတုိ႔ရဲ႕ န၀တ္နယ္စားမ်ားနဲ႔အတူ စုျပဳံတည္ရွိေနခဲ့ၾကပါတယ္၊ အဂၤလိပ္ေတြ အိႏိၵယကုိ သိမ္းပိုက္ဖုိ ့ ေျခကုတ္စခန္းလာယူစဥ္မွာ အဲဒီလူအုပ္နဲ႔ ပလာဆယ္ရြာအနီး ရုတ္ရုတ္သဲသဲ ျဖစ္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ေနာက္ပိုင္းမွာ မူဆလင္ေတြ အညံံ့ခံခဲ့ၾကၿပီး အဂၤလိပ္ဆီမွာ ကပ္ဖားယပ္ဖားလုပ္ၿပီး လမ္းျပေတြျဖစ္လာခဲ ့ၾကပါတယ္၊ သူတို ့ဟာ မဂုိမူဆလင္ေတြ မီးရွဳိ ့ဖ်က္ဆီးခဲ့ဖူးတဲ့ ၿမိဳ႕ ရြာအႏွံ႔ကုိ လက္ညိဳးထုိးျပၿပီး အဲဒီေနရာေတြဟာ မူဆလင္ပုိင္နယ္ေျမျဖစ္တယ္ဆုိၿပီး ေထာက္ျပၾကပါတယ္၊ စစ္တေကာင္းကို ေရာက္လာတဲ့အခါ အဲဒီေနရာဟာ အစၥလမၼာဘတ္ၿမိဳ႕ ျဖစ္တယ္ဆုိၿပီး ေျမပုံထဲမွာ ထည့္ခုိင္းပါတယ္၊ ေအ ဒီ ၁၇၅၀ ေလာက္မွာ အေရွ႕ဘဂၤါနယ္ ဒကၠားပတ္၀န္းက်င္မွာ ထိပ္တုိက္ေတြ႔ေနရတာက ရခိုင္ဘုရင္ တႏၵဗိုလ္ေခၚ က်ိန္းဒုန္းညွိတပ္ေတြျဖစ္ပါတယ္၊ အေရွ႕အိႏိၵယ ကုမၸဏီတပ္ေတြနဲ ့တုိက္ခုိက္ရာမွာ အဂၤလိပ္ အရာရွိတခ်ဳိ ့က်ဆုံးခဲ့ရပါတယ္၊ စစ္တေကာင္းဖက္မွာလည္း ေဒသခံ ခ်တၱမေခၚ သက္လူမ်ဳိးတပ္ဖြဲ ့ေတြနဲ ့ ဗုိလ္မင္းတပ္ဖြဲ ့ေတြက ခုခံခဲ့ၾကပါတယ္၊ ဒါ့ေၾကာင့္ ဒီေဒသရဲ႕ အရွင္သခင္ေတြဟာ မူဆလင္ကုလားမဟုတ္ပဲ ရခုိင္နဲ႔ ေဒသခံလူမ်ဳိးစုေတြျဖစ္တယ္ဆုိတာကုိ အဂၤလိပ္တုိ႔ သိျမင္ခဲ့ၾကပါတယ္၊ ေဒသအတြင္းေတြ႔ေနရတာကလည္း အာရကၡေဒသရဲ႕ ဘုရားေဟာင္းေက်ာင္းပ်က္ေတြနဲ႔ၿမိဳ႕ရြာပ်က္ေတြသာ ေနရာအႏွံ႔ျပန္႔ႀကဲေနတာေတြခ်ည္းပါပဲ၊ ေနာက္ပိုင္းမွာ အဂၤလိပ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတည္ၿငိမ္မွဳကုိ အခြင့္ေကာင္းယူၿပီး၊ အိႏိၵယႏုိင္ငံအတြင္းပိုင္းက အဆမတန္ ေရႊ႕ေျပာင္း၀င္ေရာက္လာၾကတဲ့ မူဆလင္လူအုပ္ေၾကာင့္ ေဒသခံရခုိိင္ႏွင့္ လူနည္းစုေတြရဲ႕ အမ်ဳိးသားဟန္ခ်က္ ပ်က္ျပားခဲ့ရပါတယ္၊ ဒီအက်ဳိးဆက္ေတြကို ေဒသခံအာသန္၊ ရခုိင္နဲ႕ ရခုိင္မ်ဳိးႏြယ္စုေတြ အခုထိေသြးထြက္လုိ႔ မဆုံးေသးပါ၊ ဒီမူဆလင္က်ဴးေက်ာ္လူအုပ္ၾကားထဲ က်ပ္ပါလာခဲ့တဲဲ့ ဟိႏၵဴ ဘာသာ၀င္ေတြလည္း အခုအထိ မူဆလင္ကုိေၾကာက္လုိ႔ ေျပးေနရဆဲပါ၊ အေရွ႕အေနာက္ပါကိစၥတန္ဆုိိတာ ဟိႏၵဴသာ၀င္ လူနည္းစု ငါးသိန္းေက်ာ္ခန္႔ကုိ လူအုပ္နဲ႔ အၾကမ္းဖက္သတ္ျဖတ္ၿပီး ဘာသာေရးအရ နယ္နိမိတ္စည္းျခားၿပီး ပုံေဖာ္ခဲ့တဲ့ႏုိင္ငံေတြျဖစ္ၾကပါတယ္၊ ဆူပူအၾကမ္းဖက္ၿပီး ႏုိင္ငံေရးျပႆနာ ဖန္တီးတတ္တယ္လုိ႔ အိႏိၵယမီဒီယာေတြမွာ မၾကာခဏေဖာ္ျပေလ့ရွိပါတယ္။ ယခု ဘဂၤလားေဒ့ရွ္အျဖစ္ ပုံေဖာ္ထားတဲ့နယ္ေျမက ရခုိင္ ႀတိပူရန႔ဲ အာသံပိုင္နယ္ေျမေတြကုိ ႏွဳတ္ယူလုိက္ရင္ ဘဂၤါလီခုိး၀င္သူေတြအတြက္ တလက္မမွ် ပိုင္ဆုိင္စရာ အေၾကာင္းမရွိေတာ့ပါ။ ဘဂၤလားေဒ့ရွီလုိ႔ေခၚတဲ့ မူဆလင္လူအုပ္ကုိ နီးစပ္ရာ အိႏၵိယအေရွ႕ ေျမာက္ျပည္နယ္ေတြနဲ႔ နီေပါ၊ ျမန္မာ၊ ထုိင္းႏုိင္ငံအထိ ခ်ဲ႕ကားတင္ပို႔ၿပီး ခုိး၀င္ေနထုိင္သူ မူဆလင္ကုိ အင္အားေတာင့္တင္းေအာင္ အာရပ္ႏုိင္ငံေတြနဲ႔ အၾကမ္းဖက္တပ္ဖြဲ႔ေတြက အကာအကြယ္ေပးေနၾကပါတယ္၊ ဒီက်ဴးေက်ာ္ ခ်ဲ႕ထြင္မွဳေၾကာင့္ ေဒသတြင္းမွာ တေန႔တျခား အေျခအေနဆုိးရြားလာေနပါတယ္၊ ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္မွာ ၄င္းဒပါးနီေတြရဲ႕ ကိုလုိနီအေမြဆုိးက ေဒသအတြင္း မႊခ်င္တုိင္းမႊလာေနခ်ိန္မွာ စစ္ေအးတုိက္ပြဲ ၿပီးဆုံးခဲ့ၿပီးေနာက္ အေမရိကန္နဲ႔ ကြန္ျမဴနစ္ေတြရဲ႕ တင္းမာမွဳ ေလ်ာ့က်သြားသလိုရွိခဲ့ေပမဲ့ အေမရိကန္နဲ႔ အေနာက္အုပ္စုကုိ ဆန္႔က်င္တဲ့ ေဒါသေၾကြးက ေလ်ာ့့က်လို႔ မသြားခဲ့ပါဘူး၊ အဲဒီေနရာရဲ႕ အတင္းမာဆုံးေနရာေတြက အေရွ႕ေတာင္ အာရွ၊ ေတာင္အာရွ၊ အာရွအေရွ႕ဖ်ားနဲ႔ လက္တင္အေမရိကေဒသေတြမွာ ေပၚေပၚထင္ထင္ရွိေနဆဲပါ၊ အေမရိကန္ေတြက ျမန္မာကုိ လက္၀ဲအုပ္စု ျဖစ္မသြားေစဖုိ႔ တခ်ိန္လုံးအလုပ္ရွဳပ္ၿပီး ေပါက္ကရေလွ်ာက္လုပ္ေနခဲ့ပါတယ္၊ ဒီထက္ ရွင္းေအာင္ေျပာရရင္ တခ်ိန္လုံးအရူးလုပ္ေနခဲ့တာပါ၊ ဒီမုိကေရစီဆုိတာ အစုိးရအုပ္ခ်ဳပ္ေရး စံနစ္တခုပါ၊ အဲဒီ ဒီမုိကေရစီ စနစ္ကို ေရးႀကီးခြင္က်ယ္လုပ္ၿပီး ၿဗိတိသွ်ပါလီမန္ကို ထိုင္ရွိခုိးရေအာင္ထိ ဖန္တီးေနတာ ေတြ႔ေနရပါတယ္၊ လူ႔အခြင့္ေရးဆုိတာလည္း သူတုိ႔လိုသလိုဆြဲယူ အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆုိလုိ႔ရတဲ့ လက္နက္ပုန္းတစ္မ်ဳိးပါ၊ ၁၉၈၈ - ခု ျပည္လုံးကြ်တ္ အေရးေတာ္ပုံကို နည္းမ်ဳိးစုံနဲ႔ ေထာက္ခံအားေပးခဲ့ၿပီး ႏွစ္ေပါင္းႏွစ္ဆယ္ေလာက္ ၾကာတဲ့အခါ ေအာက္စည္းနဲ႔ အဆုံးသတ္သြားခဲ့ပါတယ္၊ အဲဒီအေျခေနမွာ အေမရိကန္ဘုိက္လုိ႔ေခၚတဲ့ အေမရိကန္အကိုက္္ဟာ ျမန္မာႏုိင္္ငံနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ အၾကမ္းပတမ္းနဲ႔ ဂရူးမူးထုိးဆန္လာခဲ့ပါတယ္၊ ျမန္မာႏုိင္ငံတုိင္းရင္းသားသူပုန္အဖြဲ႕ေတြကို ၁၉၈၈ ေနာက္ပိုင္းမွ ၂၀၀၄ - ၅ ခုႏွစ္အထိ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ႀကီးစြာနဲ႔ ပ်ဳိးေထာင္ေနခဲ့ပါတယ္၊ ရိန္းဂ်ားဆုိတာ သူတုိ႔ရဲ႕ အထင္ရွားဆုံး စစ္ေရးအရ ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္မွဳျဖစ္ပါတယ္၊ ေဂါ့ဒ္အာမီလုိ အၾကမ္းဖက္ဆန္ဆန္လည္း စမ္းသပ္ခဲ့ပါေသးတယ္၊ ဒါေပမဲ့ တုိင္းရင္းသားေတာ္လွန္ေရး အဖြဲ ့စည္းေတြဟာ အေနာက္အုပ္စုနဲ႔ အေမရိကန္ေတြရဲ႕ အကူအညီကုိ စစ္အစုိးရကုိ တလွန္တျပန္စာေလာက္သာ လက္ခံခဲ့ၾကတာျဖစ္ပါတယ္၊ ျပည္ေထာင္စုၿပိဳကြဲေအာင္အထိ လက္မခံရဲၾကပါဘူး၊ အဲဒါကို အေနာက္အုပ္စု လင္းဒပါးနီေတြက အတိအက် ရိပ္မိိလာတဲ့အခါ ျမန္မာတုိင္းရင္းသားသူပုန္ေတြနဲ႔ ရွစ္ဆယ့္ရွစ္ေနာက္ဆက္တြဲ လွဳပ္ရွားသူေတြဟာ ကုလားနဲ႔န၀တေလာက္ အားကိုးမရဘူး၊ အသုံးက်စရာလည္း မျမင္ေတာ့ဘူးဆုိိၿပီး ျမန္မာႏုိင္ငံနဲ႔ပတ္သက္လုိ႔ ၀င္ေရာက္စြက္ဖက္တဲ့ ေပၚလစီကုိ သိသိသာသာ ေျပာင္းလဲယူခဲ့ၾကပါတယ္၊ န၀တ စစ္အုပ္စုကုိ စစ္ခုံရုံးတင္ေလာက္ေအာင္ မတင္းက်ပ္ေတာ့ပဲ၊ ခြင့္လႊတ္ေက်းဇူးတင္ၿပီး၊ မူဆလင္နဲ႔ အာရပ္ကမာၻကုိ ဆြေပးတဲ့မူ၀ါဒကုိ ေျပာင္းလဲက်င့္သုံးခဲ့ပါတယ္၊ န၀တစစ္အစုိးရကုိ စစ္ရာဇ၀တ္မွဳေပါင္း ေသာင္းေျခာက္ေထာင္နဲ႔ၿခိမ္းေျခာက္ေနရာက မသိက်ဳိးကြ်ံျပဳခဲ့ရတဲ့အတြက္ ျမန္မာႏုိင္ငံထဲမွာ ဒီမုိကေရစီေရး၊ လူ႔အခြင့္အေရး၊ အမ်ဳိးသားျပန္လည္ ရင္ၾကားေစ့ေရး၊ အန္ဂ်ီအုိ ဆုိတဲ့စကားလုံးေတြကုိ အမ်ဳိးသားအိေျႏၵပ်က္က်ေလာက္အထိ သုံးစြဲခံလာရပါတယ္၊ ဒီေနရာမွာ တဖက္ဘဂၤလားေဒ့ရွ္ႏုိင္ငံက ရွမ္းျပည္နယ္ထက္ေသးငယ္ၿပီး ေရျပင္ကုိဖယ္လိုက္ရင္ စတုရန္းမုိင္သုံးေသာင္းပဲက်န္ပါတယ္၊ အဲဒီသုံးေသာင္းမွာ လူဦးေရ သန္း (၁၆၀) ေနထုိင္ၿပီး၊ မယားတၿပဳံႀကီးယူၿပီး လူေဖာက္ေနတာ၊ အာရပ္အားကုိးနဲ႔ အၾကမ္းဖက္အဖြဲ႔ေတြ တၿပဳံႀကီး ခုိလွဳံခြင့္ေပးထားတာ၊ ဘဂၤါလီေတြ မေရာက္ခင္ကတည္းက ေနထုိင္တဲ့ ေဒသခံလူနည္းစု ဗုဒၶဘာသာ၀င္ေတြကုိ ႏွံစရာမရွိေအာင္ စံနစ္တက် သတ္ျဖတ္ေနတာေတြကို တခြန္းမွမေျပာပဲ လင္းဒပါးနီေတြ စံနစ္တက်ေရငံု ႏွဳတ္ပိတ္ေနတတ္ၾကပါတယ္၊ ဒကၠားမွာ တုိက္တစ္လုံး ၿပိဳက်လို႔ လူတစ္ေထာင္ေသတာကုိပဲ ဒကၠားအစိုးရကုိ ကုန္သြယ္ေရးပိတ္ဆုိ႔ေတာ့မေယာင္၊ မီးေက်ာင္းမ်က္ရည္က်ျပတာလည္း လင္းဒပါးနီေတြပါ၊ ဒီလိုအေျခအေနေတြေအာက္မွာ မၾကာခင္က အေမရိကန္ခြင့္လႊတ္အစိုးရက '၀'ကိစၥနဲ႔ပတ္သက္လို ့ တကယ္ပဲ တရုတ္နဲ႔ ခ်ရေတာ့မေယာင္ စီအုိင္ေအ ငပြႀကီးကုိ ေစာင္းပါးရိပ္ျခည္ျပလုိက္တဲ့အခါ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ ဒီမိုကေရစီအစိုးရကုိ ျဖဳတ္ခ်ၿပီး ဦးေန၀င္ကို မင္းေျမွာက္ေပးခဲ့တဲ့ လင္းဒပါးနီေတြဟာ သူတို႔ကိုယ္တုိင္ ႏွစ္ေပါင္း (၂၀) ေက်ာ္ ေထာက္ခံအားေပးလာခဲ့တဲ့ ျမန္မာ့ဒီမိုကေရစီ ဘက္ေတာ္သားေတြကို သတိမရႏိုင္ေတာ့ေအာင္အထိ အၿမီးလႈပ္သြားတာကုိ လူတုိင္းျမင္လိုက္ၾကရပါတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာ လင္းဒပါးနီေတြရဲ႕အထူးကုိယ္စားလွယ္အဖြဲ႔ဟာ ႏုိေဗးဆုရေဒၚစုရဲ႕နယ္ေျမကုိ ကုိယ္စားလွယ္ေတာ္အျဖစ္နဲ႔ ေခ်ာင္းေပါက္ေအာင္ အေရာက္အေပါက္ေတြ မ်ားလာတာနဲ႔ တၿပိဳင္နက္ ဒုတိယကမာၻစစ္က သူတုိ႔မဟာမိတ္တပ္ေတြကုိ အခမဲ့ ကုတုိးပို႔ေပးခဲ့ဖူးတဲ့ ေက်းဇူးရွင္ မူဆလင္ေခါင္းေဆာင္ေတြနဲ႔ ဖက္လဲတကင္း ေတြ႔ဆုံခဲ့ၾကၿပီး အဆုိပါ လင္းဒပါးနီခြင့္လႊတ္အစုိးရကုိ ေတာင္းပန္သလို၊ ၿခိမ္းေျခာက္သလိုနဲ႔ ရုိဟင္ဂ်ာဆိုသူေတြကုိ ျမန္မာျပည္မွာ လူရာသြင္ေပးဖုိ႔ရန္ ဖိအားေပးေတာင္းဆုိခဲ့ၾကပါတယ္။ လင္းဒပါးနီနဲ႔ ျမန္မာစစ္အုပ္စုဟာ လူသားေတြမွာ ေတြ႔ရတတ္တဲ့ ေအ၊ ေအဘီ၊ အို ေသြးအုပ္စုေတြထဲကပါပဲ၊ ဒါေပမဲ့ သူတို႔ရဲ႕စရုိက္ (၂) ခုဟာ ေသြးအုပ္စု ျခားတာထက္ ျခားနားပါေသးတယ္၊ တစ္ေယာက္က ကိုယ့္ထမင္းကိုယ္စားၿပီး အလိုလိုအားနာတတ္တဲ့ ၀သီနဲ႔ လာသမွ်လူကုိ ၀င္စားပါလို႔ ေျပာတတ္တဲ့ မ်ဳိးစုထဲကပါ၊ ၿပီးေတာ့ သူတုိ႔ရဲ႕ ပုဂၢလနာမ္စားအသုံးအႏႈန္းမွာ "ငါ" အျပင္ "ကၽြန္ေတာ္"၊ "ကၽြႏု္ပ္"၊"က်ဳပ္"၊ "ကၽြန္ေတာ္မ်ဳိး"၊ "တပည့္ေတာ္"ဆုိၿပီး အေတာ္မ်ားမ်ား ရွိပါတယ္။ အျခားတစ္ေယာက္မွာေတာ့ ပုဂၢလနာမ္စားသုံး ေ၀ါဟာရက "ငါ" တလုံးတည္းပဲရွိတယ္၊ သူ႔အိမ္လာလည္တဲ့ ေယာကၡမကိုေတာင္ ေယာကၡမပိုက္ဆံနဲ႔ပဲ လက္ဘက္ရည္ ၀ယ္တုိက္တတ္တဲ့ လူမ်ဳိုးျဖစ္ပါတယ္၊ ဒီလုိကြာျခားေနတဲ့ အေျခအေနမွာ အလိုလို ထမင္းေခၚေကၽြးေနတဲ့လူကုိ လင္းဒပါးနီေတြက အႏုျမဴဗုံး သူခုိးလုိ႔ စြပ္စြဲထားၿပီး၊ အရပ္ထဲမွာ ခုိး၀င္တဲ့ ဘဂၤလားကုလားက မုဒိိမ္းက်င့္၊ ဘုန္းႀကီးသတ္၊ မိန္းမကုိ ဓါတ္ဆီေလာင္း-မီးရွဳိ႕လုပ္လာလို႔ ရြာသားေတြခ်င္းရန္ျဖစ္တာကုိ ကုလအတြင္းေရးမွဴးခ်ဳပ္ ဘန္ကီမြန္းမ်က္ႏွာကုိ အုိးမဲေတြသုတ္ၿပီး၊ မေၾကာက္ေၾကာက္ေအာင္ ၿခိမ္းေျခာက္ေနပါသည္ခင္ဗ်ား။
ရြာသား (စာေရးႀကီးဆိပ္)
၂၀။ ၀၂။ ၂၀၁၃ ေန႔
http://arakantimes.net
0 comments